Theo số liệu từ Cục Thống kê, sản lượng vận chuyển hàng hóa toàn ngành năm 2025 đã đạt hơn 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm trước. Luân chuyển hàng hóa cũng ghi nhận mức tăng 13,1%, đạt 612 tỷ tấn-km. Sự tăng trưởng này có sự đóng góp của hầu hết các phương thức vận tải: đường bộ tăng 14,7%, đường sắt tăng 7,1%, đường thủy nội địa tăng 12,8%, hàng hải tăng 12,0% và hàng không tăng 4,4%. Kết quả này đã góp phần quan trọng vào mức tăng trưởng GDP 8,02% của Việt Nam, mức cao nhất trong giai đoạn 2011-2025.
Thị phần vận tải ổn định nhưng mất cân đối
Cơ cấu thị phần vận tải hàng hóa năm 2025 nhìn chung ổn định so với năm 2024. Đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo với 75,2%, tiếp theo là đường thủy nội địa (19,8%), đường biển (4,9%), đường sắt (0,18%) và đường hàng không (0,02%). Tuy nhiên, vận tải đa phương thức mới chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng sản lượng, cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng. Đường bộ vẫn là phương thức chủ đạo, trong khi đường sắt, đường thủy và hàng hải chưa phát huy hết vai trò do thiếu các điểm gom hàng, trạm trung chuyển và cảng cạn (ICD) hiệu quả.
Hạn chế về hạ tầng và kết nối
Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) Đỗ Công Thủy nhận định, mặc dù hạ tầng giao thông Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại. Các quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh riêng biệt từng loại hình vận tải, dẫn đến thiếu thống nhất. Quy định về kết nối giữa các phương thức mới chỉ dừng ở mức nguyên tắc, chưa có hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật tích hợp cho cảng, ICD và trạm gom hàng. Việc điều chỉnh quy hoạch hạ tầng hiện hữu gặp nhiều khó khăn do quy hoạch trước đây không có sự đồng bộ.
Hạ tầng đường bộ phát triển nhưng chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng phương tiện. Hệ thống đường sắt lạc hậu, chưa có đường đôi, năng lực vận chuyển thấp và tốc độ chậm. Cảng thủy nội địa chỉ chiếm 2-3% tổng đầu tư hạ tầng giao thông hàng năm, chủ yếu là cảng nhỏ, chất lượng đầu tư thấp. Hạ tầng kết nối với đường bộ và đường sắt hạn chế. Hệ thống cảng biển phát triển chưa đồng đều giữa các khu vực, một số nơi dư thừa công suất dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh. Cảng biển hầu như chưa có kết nối với đường sắt, thiếu hệ thống ICD và trung tâm logistics sau cảng.
Phương tiện và doanh nghiệp còn yếu
Phương tiện thủy sử dụng động cơ cũ chiếm tới 96%, không đạt tiêu chuẩn phát thải IMO. Phương tiện đường sắt có tuổi đời cao, công nghệ lạc hậu. Máy bay chủ yếu đi thuê, thiếu kiểm soát môi trường. Tàu biển vận chuyển container chỉ chiếm 4,3%, trong khi tàu chở hàng rời chiếm 70,3%. Khoảng 90% doanh nghiệp logistics là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hạn chế về vốn và công nghệ, chủ yếu làm dịch vụ môi giới cho các hãng tàu nước ngoài, chưa cung cấp được dịch vụ vận tải đa phương thức hoàn chỉnh.
Việc số hóa chuỗi vận tải chưa đồng đều, thiếu nền tảng số mạnh để liên thông thông tin. Sàn giao dịch vận tải hàng hóa hoạt động nhỏ lẻ, chưa tạo niềm tin với chủ hàng. Chuyển đổi xanh mới chỉ thực hiện trong lĩnh vực đường bộ, các lĩnh vực khác hầu như chưa triển khai do hạn chế công nghệ.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) Trần Tiến Dũng cho biết, chi phí logistics của Việt Nam chiếm 16-17% GDP, cao hơn mức trung bình toàn cầu 8-10%. Biến động giá nhiên liệu và chi phí nhân công làm gia tăng tổng chi phí. Hạ tầng tập trung quá nhiều cho đường bộ, trong khi đường sắt và đường thủy chỉ đảm nhận khoảng 2% tổng lượng hàng hóa do thiếu kết nối đồng bộ với khu công nghiệp và cảng biển. Khoảng 90% doanh nghiệp ở giai đoạn đầu chuyển đổi số, doanh nghiệp logistics Việt chỉ chiếm 30% thị phần. Rủi ro địa chính trị, biến đổi khí hậu và áp lực tiêu chuẩn xanh cũng tác động lớn.
Định hướng phát triển vận tải đa phương thức
Phó Vụ trưởng Đỗ Công Thủy cho biết, Bộ Xây dựng sẽ nghiên cứu cơ chế, chính sách phát triển vận tải đa phương thức lấy cảng biển làm trung tâm kết nối, vận tải đường thủy là chủ đạo. Các cảng cạn, ICD và khu công nghiệp sẽ là vệ tinh gom hàng, trung tâm hậu cần. Bộ cũng sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu vận tải, hoàn thiện hệ thống thống kê ngành giao thông vận tải, dự kiến hoàn thành giai đoạn 2026-2028.
Mục tiêu là cơ cấu lại thị trường vận tải theo hướng giảm thị phần đường bộ, tăng thị phần đường thủy, hàng hải, đường sắt và hàng không. Đặc biệt, đẩy mạnh phát triển vận tải đường thủy và vận tải sông pha biển. Phát triển các trung tâm logistics hàng không, chú trọng trung tâm logistics nối dài ngoài sân bay phục vụ hàng đặc biệt.
Ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, đề xuất phát triển hành lang vận tải đa phương thức Bắc-Nam theo hướng đường sắt đảm nhận vận tải container đường dài, đường bộ gom hàng và phân phối cuối, đường biển đảm nhận vận tải xuất nhập khẩu và trung chuyển quốc tế. Cần đẩy mạnh kết nối đường sắt với cảng biển và phát triển vận tải liên vận quốc tế, xã hội hóa đầu tư logistics đường sắt.
Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Trần Thanh Hải nhấn mạnh cần phát triển đồng bộ, cân bằng giữa các phương thức vận tải, trong đó phát triển trung tâm logistics với sự kết nối đa phương thức. Ông đề nghị Bộ Xây dựng dành nguồn lực, diện tích phù hợp để phát triển các trung tâm logistics tại các sân bay lớn.
Chỉ đạo của Bộ trưởng Xây dựng
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh giao các cơ quan chuyên môn tiếp thu ý kiến để đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành giao thông vận tải. Đặc biệt chú trọng xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau sáp nhập địa giới hành chính. Bộ trưởng nhấn mạnh tính cấp bách của việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và quy hoạch chuyên ngành, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, hiệu quả và bền vững. Đồng thời, triển khai đầu tư có trọng tâm, xác định rõ danh mục dự án ưu tiên để tăng kết nối các phương thức vận tải tại địa phương và liên vùng.
Bộ trưởng cũng yêu cầu xây dựng cộng đồng doanh nghiệp vận tải tầm quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh toàn diện. Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu cơ chế ưu đãi đầu tư phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa vận chuyển container có sức chở lớn, tốc độ nhanh; phát triển đội tàu bay hiện đại; cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp vận tải thủy với cảng cạn và bến thủy nội địa; kết nối trực tiếp giữa chủ hàng và chủ phương tiện để giảm chi phí trung gian; khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.
Bộ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng để hoàn thiện thể chế, chính sách, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế nhằm triển khai đồng bộ các định hướng lớn. Các doanh nghiệp vận tải cần đổi mới quản trị, liên kết các phương thức vận tải, hợp tác với doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đổi mới, sáng tạo để vươn ra khu vực và thế giới.
