Giá Xăng Giảm Sâu, Nhưng Phở, Xôi Vẫn Neo Cao: Nghịch Lý 'Lên Nhanh, Xuống Chậm'
Trong khi giá xăng liên tục điều chỉnh giảm, nhiều hàng quán tại TP.HCM vẫn giữ nguyên mức giá cao cho các món ăn như phở, bánh mì, xôi. Hiện tượng này làm nổi bật nghịch lý "lên nhanh, xuống chậm" và tạo áp lực lớn lên người tiêu dùng trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao.
Giá Tăng Thì Nhanh, Giảm Không Dễ
Ghi nhận từ các tuyến đường tại TP.HCM, từ quán ăn vỉa hè đến cửa hàng nhỏ trong hẻm, giá mỗi phần ăn đã tăng từ 2.000 đến 10.000 đồng so với trước đây. Dù giá xăng đã giảm nhiều đợt, bảng giá tại các quán vẫn "đứng yên", với việc "tăng giá tạm thời" gần như biến mất, nhường chỗ cho tâm lý chấp nhận của cả người bán lẫn người mua.
Ông Đặng Thanh Hảo (ngụ phường Bình Trưng, TP.HCM) nhận định việc tăng giá trước đó là hợp lý do chi phí đầu vào đồng loạt tăng cao. Tuy nhiên, ông cho rằng việc không giảm giá khi điều kiện thị trường thay đổi là khó chấp nhận. "Lúc trước, xăng tăng lên hơn 30.000 đồng/lít thì hàng quán đều tăng giá bán. Nhưng sau đó đã có nhiều đợt điều chỉnh giảm, thực tế các quán ăn vẫn giữ nguyên giá", ông Hảo nói.
Ông Hảo cho biết giá một tô phở đã tăng từ 55.000 đồng lên 65.000 đồng. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao, người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá cả. Việc giữ giá cao khi không còn áp lực chi phí có thể bị xem là hành vi "té nước theo mưa", thậm chí cần có biện pháp kiểm soát và xử lý.
Áp Lực Từ Góc Độ Người Kinh Doanh
Anh Quyền, nhân viên một quán phở trên đường Vũ Tông Phan (phường Bình Trưng, TP.HCM), cho biết quán đã phải điều chỉnh giá từ 5.000 đến 10.000 đồng mỗi món do chi phí đầu vào tăng mạnh. Giá thịt bò, gas và nhiều nguyên liệu đầu vào tăng đồng loạt buộc quán phải điều chỉnh giá bán để duy trì hoạt động.
Gần đây, một số loại rau củ, gia vị có giảm nhẹ, song tỷ trọng không lớn nên chưa đủ tác động để kéo giá thành xuống. Sau khi tăng giá, lượng khách của quán giảm khoảng 30%. Dù vậy, phản ứng của khách hàng nhìn chung không quá gay gắt, chủ yếu dừng ở việc thắc mắc về nguyên nhân điều chỉnh giá.
Bà Thu - chủ một quán bún bò trong hẻm - cho biết áp lực chi phí hiện nay là rất lớn. Hơn 1 tháng qua, giá bao bì tăng gần gấp đôi, gas từ 400.000 đồng lên 600.000 đồng mỗi bình, thịt bò tăng thêm 30.000 đồng/kg… khiến tổng chi phí đội lên đáng kể. Bà cho biết quán chỉ tăng 5.000 đồng mỗi tô, chủ yếu để bù đắp chi phí, chứ không nhằm tăng lợi nhuận.
Tuy nhiên, khi được hỏi về khả năng giảm giá, bà Thu thẳng thắn cho rằng việc này rất khó thực hiện. Theo bà, việc tăng giảm giá liên tục gây bất tiện trong vận hành và dễ khiến khách hàng hoang mang nếu giá lại tăng trở lại. Thay vào đó, bà dự định sẽ tăng thêm lượng thịt hoặc topping để "bù" cho khách khi chi phí đầu vào giảm.
Hiệu Ứng Bánh Răng Và Phân Tích Chuyên Gia
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng phân tích rằng chi phí xăng dầu tuy chỉ chiếm khoảng 5 - 10% trực tiếp trong giá thành một tô phở, nhưng tác động lan tỏa của nó có thể ảnh hưởng đến 20 - 30% tổng chi phí do liên quan đến vận chuyển và logistics. "Trong kinh tế học vi mô, chi phí xăng dầu là chi phí đầu vào gián tiếp nhưng có tác động lan tỏa rất lớn", ông Dũng nhận định.
Theo ông, về lý thuyết, khi chi phí biến đổi như xăng dầu giảm, giá bán lẻ cần được điều chỉnh giảm để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và kích cầu. Tuy nhiên, thực tế thị trường Việt Nam lại mang tính phi đối xứng, giá tăng nhanh nhưng giảm chậm. Đây là hiện tượng "hiệu ứng bánh răng", tức là giá có xu hướng cứng nhắc đi xuống.
Ông Dũng chỉ ra nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này:
- Tâm lý lo ngại giá xăng sẽ tăng trở lại, khiến người bán không muốn điều chỉnh giá liên tục.
- Chi phí thực đơn, việc thay đổi giá kéo theo chi phí in ấn, thông báo và vận hành.
- Khi người tiêu dùng đã quen với mức giá mới, các hàng quán sẽ tận dụng ngưỡng chấp nhận này để duy trì lợi nhuận.
- Cạnh tranh trong phân khúc ăn uống bình dân chưa đủ mạnh để tạo áp lực giảm giá.
Ở góc độ chi phí, ông Dũng cho rằng xăng dầu không phải là yếu tố duy nhất. Các chi phí cố định như mặt bằng, nhân công, điện nước thường chỉ tăng chứ ít khi giảm, tạo thành "lá chắn" để các hàng quán giữ giá. Quan trọng hơn, trong nền kinh tế thị trường, giá bán không chỉ phụ thuộc vào chi phí mà còn vào cung - cầu và giá trị cảm nhận của khách hàng.
Hậu Quả Và Giải Pháp
Chuyên gia cảnh báo việc giữ giá cao trong thời gian dài có thể phản tác dụng. Khi thu nhập không tăng, sức mua sẽ suy giảm, buộc người tiêu dùng thay đổi hành vi. Thực tế đã cho thấy dấu hiệu này đang diễn ra, lượng khách tại nhiều quán ăn giảm 30 - 40%, người dân chuyển sang tự nấu ăn hoặc tìm kiếm lựa chọn rẻ hơn.
Ông Dũng nhận định nếu tình trạng này kéo dài, các hàng quán có thể mất khách hàng trung thành và thiệt hại có thể sẽ lớn hơn so với khoản lợi nhuận từ việc giữ giá cao. Theo ông, giải pháp không chỉ nằm ở việc can thiệp hành chính mà còn ở sự minh bạch thông tin thị trường. Khi người tiêu dùng có đầy đủ thông tin, họ sẽ "bỏ phiếu bằng ví tiền", buộc các hộ kinh doanh phải điều chỉnh giá theo quy luật cạnh tranh.
Câu chuyện giá phở, xôi, bánh mì… không giảm theo giá xăng là bức tranh thu nhỏ của thị trường bán lẻ Việt Nam, nơi các yếu tố chi phí, tâm lý và cạnh tranh đan xen phức tạp. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, việc tìm ra điểm cân bằng giữa các bên là không dễ. Tuy nhiên, một điều rõ ràng, nếu giá cả không phản ánh đúng thực tế, thị trường sẽ tự điều chỉnh bằng cách khắc nghiệt nhất là người tiêu dùng sẽ rời bỏ.
