Ngày 23/6/2016, nước Anh đưa ra lựa chọn bước ngoặt: rời Liên minh châu Âu (EU), từ bỏ thị trường chung lớn nhất thế giới để giành lại quyền kiểm soát biên giới, luật lệ và chính sách kinh tế. Một thập kỷ trôi qua, cái giá của Brexit vẫn hiện hữu rõ rệt.
Kinh tế suy giảm tiềm năng tăng trưởng
Phần lớn các nhà kinh tế đồng thuận rằng việc rời EU đã làm suy giảm tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Anh, với ước tính nền kinh tế mất đi từ 2% đến 8% sản lượng có thể đạt được. Các kịch bản tồi tệ nhất như suy thoái ngay lập tức hay sụp đổ thị trường nhà ở đã không xảy ra, nhưng tác động âm ỉ vẫn kéo dài.
“Brexit là một lực cản thường trực đối với nền kinh tế”, ông Michael Saunders, cố vấn cấp cao tại Oxford Economics và cựu quan chức Ngân hàng Trung ương Anh, nhận định. Ngay cả ông Julian Jessop, nhà kinh tế độc lập ủng hộ Brexit, cũng thừa nhận tác động ban đầu “rõ ràng là tiêu cực”, dù cho rằng cái giá phải trả “thấp hơn những dự báo bi quan”.
Những lời hứa chưa thành hiện thực
Các lợi ích từng được kỳ vọng như giảm quy định, kiểm soát nhập cư, cải thiện dịch vụ công và mở ra quan hệ thương mại mới vẫn khó nhìn thấy. Các thỏa thuận thương mại với Australia, New Zealand, Ấn Độ hay Nhật Bản có quy mô nhỏ so với quan hệ Anh - EU, vốn đạt 856 tỷ bảng Anh (khoảng 1.100 tỷ USD) trong năm ngoái.
Vấn đề nhập cư – một động lực chính của Brexit – lại diễn biến ngược chiều. Theo Đài quan sát Di cư thuộc Đại học Oxford, nhập cư ròng vào Anh trung bình khoảng 550.000 người mỗi năm kể từ 2021. Riêng năm 2023, con số này lên gần 950.000 người – mức cao kỷ lục – do số người nhập cư ngoài EU tăng mạnh trước khi giảm sau các chính sách kiểm soát mới.
Geraint, nhà phát triển phần mềm từng bỏ phiếu ủng hộ Brexit vì lo ngại nhập cư, cho biết nếu được chọn lại, ông sẽ “100% bỏ phiếu ở lại EU”. “Tôi từng được hứa rằng đất nước sẽ thịnh vượng hơn khi rời EU, nhưng tôi không cảm thấy điều đó là sự thật”, ông nói.
Doanh nghiệp gánh thêm chi phí
Trước Brexit, hàng hóa từ Anh có thể di chuyển tự do sang EU. Sau Brexit, các lô hàng phải trải qua thủ tục hải quan, kiểm tra biên giới và kiểm dịch. “Các doanh nghiệp đã thích nghi, nhưng mọi thứ trở nên phức tạp hơn, làm tăng chi phí và khiến việc bán hàng vào thị trường lớn nhất của chúng tôi khó khăn hơn”, ông Ben Fletcher, Giám đốc điều hành Logistics UK, cho biết.
Tập đoàn Bosch của Đức cho biết công ty con tại Anh hiện xử lý khoảng 10.000 giao dịch nhập khẩu mỗi năm, tăng vọt so với chỉ 40 giao dịch trước Brexit. Hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ đã ngừng giao thương với EU. Khảo sát của Phòng Thương mại Anh từ năm 2021 cho thấy phần lớn doanh nghiệp cho rằng thỏa thuận thương mại Anh - EU không giúp gia tăng doanh số.
“Đây là một vấn đề âm ỉ, kéo dài và tiếp tục kìm hãm hoạt động thương mại”, ông William Bain, người đứng đầu bộ phận chính sách thương mại của tổ chức này, nhận định. Dữ liệu cho thấy xuất khẩu hàng hóa của Anh suy giảm so với các nền kinh tế lớn khác kể từ 2016, không chỉ với EU mà còn ở các thị trường khác, theo ông Paul Dales, chuyên gia kinh tế trưởng tại Capital Economics.
London vẫn giữ vị thế trung tâm tài chính
Dù thương mại hàng hóa chịu tổn thương, lĩnh vực dịch vụ của Anh tiếp tục tăng trưởng. Anh là nước xuất khẩu dịch vụ lớn thứ hai thế giới sau Mỹ và là nước xuất khẩu ròng dịch vụ tài chính lớn nhất toàn cầu. Lĩnh vực tài chính và dịch vụ chuyên môn đóng góp khoảng 11% tổng sản lượng kinh tế năm ngoái, tạo việc làm cho khoảng 2,5 triệu người, hai phần ba trong số đó nằm ngoài London.
Theo công ty EY, trong giai đoạn 2015-2025, Anh thu hút 949 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, nhiều hơn tổng số dự án của Pháp và Đức cộng lại. “Tôi không nghĩ chúng ta đã chứng kiến sự suy giảm tổng thể của Anh với tư cách một trung tâm dịch vụ tài chính”, ông Andrew Pilgrim, đối tác tại EY, nhận định.
Quay lại EU vẫn là lựa chọn xa vời
Rất ít doanh nghiệp hay chính trị gia Anh ủng hộ đảo ngược Brexit và tái gia nhập EU vì vấn đề này vẫn gây chia rẽ sâu sắc. Theo ông Sean McGuire, Giám đốc tại Liên đoàn Công nghiệp Anh, việc tái gia nhập sẽ tạo ra vòng bất ổn mới cho doanh nghiệp. “Đó không phải là cuộc tranh luận của thời điểm hiện tại”, ông nói.
Từ khi Công đảng lên nắm quyền năm 2024, quan hệ Anh - EU đã ấm lên. Thủ tướng Keir Starmer cam kết “tái thiết lập” quan hệ với Brussels, đặc biệt trong an ninh và quốc phòng. Hai bên kỳ vọng đạt thỏa thuận mới về thực phẩm. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia hoài nghi về khả năng tạo cú hích tăng trưởng đáng kể. Việc khôi phục quyền tiếp cận thị trường EU sâu rộng hơn sẽ buộc Anh đánh đổi quyền tự chủ xây dựng quy định – vấn đề trung tâm của chiến dịch Brexit.
“Việc Anh tìm cách cải thiện quan hệ thương mại với đối tác gần nhất và lớn nhất là điều hoàn toàn hợp lý”, ông McGuire kết luận.
