Kinh tế Việt Nam tăng trưởng mạnh 7,83% quý I/2026, đối mặt thách thức từ xung đột Trung Đông
Trong quý I năm 2026, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng với mức 7,83%. Tuy nhiên, diễn biến leo thang của chiến sự tại khu vực Trung Đông đang tạo ra những sức ép đáng kể lên công tác điều hành kinh tế vĩ mô. Tình hình này ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng và kiểm soát lạm phát cho cả năm 2026. Trước bối cảnh đó, nhiều giải pháp nhằm kiểm soát các yếu tố gây sức ép lên lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng đã được các cơ quan chức năng quyết liệt triển khai.
Áp lực lạm phát gia tăng từ giá nhiên liệu thế giới
Bắt đầu từ tháng 3/2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam đã tăng mạnh do ảnh hưởng của giá nhiên liệu thế giới và tăng giá vật liệu xây dựng. Theo Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, cú sốc giá năng lượng toàn cầu đã tác động trực tiếp đến giá bán lẻ xăng dầu trong nước. Cụ thể, giá xăng tăng bình quân 29,72%, trong khi giá dầu diezel tăng tới 57,03% chỉ trong tháng 3. Sự gia tăng này khiến CPI nhóm giao thông tăng 12,85%, qua đó đóng góp vào việc CPI chung tăng 1,28 điểm phần trăm.
Cục Thống kê dự báo rằng, nếu giá dầu thế giới tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, CPI cả năm 2026 có thể tăng thêm từ 1 đến 2 điểm phần trăm. Lý do là theo tính toán, giá xăng dầu trong nước tăng 10% sẽ kéo theo CPI tăng khoảng 0,45 điểm phần trăm và hiệu ứng này có thể lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ khác, làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát.
Chủ động củng cố an ninh năng lượng quốc gia
Để bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định, Cục Thuế đã chỉ đạo các cơ quan thuế tại các tỉnh, thành phố và Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn thực hiện kiểm tra đột xuất đối với các doanh nghiệp xăng dầu có rủi ro cao. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu găm hàng, đầu cơ, hạn chế bán ra nhằm trục lợi khi giá biến động, hoặc các vi phạm khác về quy định lập và sử dụng hóa đơn, gian lận về giá, cần xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Chỉ đạo này được ban hành trong bối cảnh cơ quan thuế ghi nhận có dấu hiệu bất thường khi rà soát cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử đối với một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trong quý I/2026. Cụ thể, lượng hàng bán trước và sau thời điểm điều chỉnh giá có biến động mạnh, cá biệt có doanh nghiệp tổng sản lượng xuất bán trong hai ngày trước lớn gấp hơn 3 lần sản lượng sau thời điểm tăng giá, tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao trong quản lý thuế.
Bộ Tài chính cũng đã đề xuất Chính phủ kéo dài thời hạn áp dụng giảm thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng xăng dầu theo Nghị định số 72/NĐ-CP đến hết ngày 30/6/2026, thay vì ngày 30/4/2026 như hiệu lực hiện tại. Đồng thời, áp dụng mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng nguyên liệu sản xuất xăng dầu.
Phân tích từ chuyên gia kinh tế
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, một chuyên gia kinh tế hàng đầu, nhận định rằng đây là cách ứng xử cần thiết trong bối cảnh thị trường xăng dầu vẫn còn rất nhạy cảm, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân. Ông nhấn mạnh rằng hai giải pháp này bổ sung cho nhau khá chặt chẽ.
Một mặt, việc kéo dài giảm thuế nhập khẩu góp phần hỗ trợ nguồn cung, giảm áp lực chi phí đầu vào, tạo thêm dư địa để ổn định mặt bằng giá. Mặt khác, tăng cường kiểm tra các cây xăng có biểu hiện găm hàng, đặc biệt là trước, trong và sau các kỳ điều chỉnh giá, là biện pháp cần thiết để giữ kỷ cương thị trường, ngăn chặn hành vi trục lợi, đầu cơ, làm méo mó chính sách hỗ trợ.
"Thông điệp của cơ quan điều hành rất rõ: Nhà nước sẵn sàng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và người dân, nhưng tuyệt đối không chấp nhận lợi dụng chính sách để gây bất ổn thị trường. Đây chính là yêu cầu của một nền điều hành chủ động, linh hoạt nhưng không buông lỏng kỷ cương", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long khẳng định.
Hỗ trợ sản xuất và kinh doanh trong bối cảnh khó khăn
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội khóa XVI (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh), bày tỏ niềm tin rằng Việt Nam có bản lĩnh để vượt qua các cú sốc bên ngoài, nhờ vào kinh nghiệm ứng phó với thiên tai, đại dịch Covid-19, và các xung đột địa chính trị như Nga-Ukraine. Ông chỉ ra rằng điểm thuận lợi hiện nay là thu ngân sách quý I/2026 đạt tiến độ khá, vượt dự toán và tăng mạnh so với cùng kỳ, tạo dư địa để Chính phủ sử dụng linh hoạt các công cụ tài chính như miễn, giảm thuế, phí để bình ổn giá, tránh hiệu ứng lan tỏa gây áp lực lên lạm phát.
Bên cạnh đó, cần hỗ trợ chi phí, trực tiếp chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thông qua cắt giảm tối đa các loại phí thuộc phạm vi quản lý nhà nước như thuế, phí hải quan, phí hạ tầng giao thông… để giữ nhịp sản xuất, kinh doanh.
Kiến nghị từ Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân
Trong Báo cáo quý I/2026 gửi Thủ tướng Chính phủ về tác động của xung đột Trung Đông đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) đã kiến nghị 7 nhóm giải pháp chính. Các giải pháp này tập trung vào việc ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào, hỗ trợ nguồn cung; sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất và cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp.
Kết quả khảo sát của Ban IV cho thấy mức độ ảnh hưởng của chiến sự Trung Đông đang tập trung vào các ngành gắn trực tiếp với vận tải, xuất nhập khẩu, nhiên liệu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế. Chi phí đầu vào tăng cao khiến doanh nghiệp bị bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận; tâm lý đầu tư, khả năng tiếp cận vốn và điều kiện tài chính của doanh nghiệp cũng bắt đầu bị ảnh hưởng.
Tại thời điểm này, cộng đồng doanh nghiệp cũng mong chờ cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, thực chất nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, bảo đảm thực thi, nhất là thủ tục liên quan đến hoàn thuế, nhập khẩu, tiếp cận vốn để doanh nghiệp có điều kiện tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng phó rủi ro.
Cơ hội và thách thức trong tương lai
Với lợi thế giữ ổn định kinh tế vĩ mô và chủ động cải cách thể chế, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội đón nhận làn sóng dịch chuyển sản xuất mới trong xu hướng tái cơ cấu chuỗi cung ứng và đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, các doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để sẵn sàng đáp ứng điều kiện của đơn hàng mới với những tiêu chuẩn cao hơn.
Trong thời gian tới, cần phối hợp đồng bộ, hài hòa trong điều hành chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, kịp thời, hiệu quả. Mục tiêu là vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra, vừa góp phần tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
