Lá Chắn Chống Suy Thoái Toàn Cầu Đang Suy Yếu Trầm Trọng
Sau nhiều năm liên tiếp hứng chịu các cú sốc kinh tế, thế giới hiện đang ở trong trạng thái thiếu chuẩn bị nghiêm trọng để đối phó với một cuộc khủng hoảng mới. Khả năng xuất hiện một làn sóng phối hợp toàn cầu ngày càng trở nên mong manh, trong khi gánh nặng nợ công đạt mức kỷ lục và tinh thần hợp tác quốc tế suy giảm đáng kể.
Khủng Hoảng Kinh Tế Hiện Hữu Và Sự Thiếu Chuẩn Bị
Trong nhiều thập kỷ, mỗi khi khủng hoảng kinh tế toàn cầu xảy ra, các quốc gia thường phối hợp hành động chặt chẽ. Ví dụ, trong cuộc Đại suy thoái năm 2008, các ngân hàng trung ương đã tung ra những gói kích thích tiền tệ quy mô lớn, còn giới lãnh đạo quốc tế xây dựng phản ứng chung. Hơn một thập kỷ sau, trong đại dịch Covid-19, các chính phủ tiếp tục mở rộng các biện pháp này bằng những gói chi tiêu tài khóa chưa từng có.
Tuy nhiên, hiện nay, khi các nhà hoạch định chính sách cân nhắc tác động từ cuộc chiến Iran và cú sốc năng lượng lớn nhất trong nửa thế kỷ, hoặc bất kỳ khủng hoảng xuyên lục địa nào trong tương lai, triển vọng về một phản ứng phối hợp toàn cầu mới ngày càng mờ nhạt. Tinh thần hợp tác đã suy giảm đáng kể, và ngay cả khi còn tồn tại, nhiều quốc gia cũng khó có đủ nguồn lực tài chính để tham gia.
Bà Carmen Reinhart, nhà kinh tế học tại Trường Kennedy Harvard, nhận định: "Đây là thời điểm tồi tệ nhất trong 20 năm qua, thậm chí là lâu hơn, xét về năng lực phối hợp để chống suy thoái."
Gánh Nặng Nợ Công Và Những Thách Thức Tài Chính
Một yếu tố then chốt khiến bức tranh kinh tế toàn cầu trở nên ảm đạm là gánh nặng nợ. Trong đại dịch năm 2020, các chính phủ đã vay mượn ở quy mô lớn để tài trợ cho các gói hỗ trợ, và kể từ đó, nợ tiếp tục gia tăng trên diện rộng. Tổng nợ toàn cầu, bao gồm nợ chính phủ và doanh nghiệp, đã đạt mức kỷ lục 348 nghìn tỷ USD.
Tài chính công đang chịu áp lực tại nhiều nền kinh tế lớn như Anh và Nhật Bản, cũng như các quốc gia đang phát triển như Pakistan và Kenya. Theo Liên Hợp Quốc, khoảng 3,4 tỷ người sống tại các nước đang phát triển phải dành nhiều ngân sách hơn để trả nợ thay vì đầu tư cho y tế hoặc giáo dục.
Ông Maurice Obstfeld, cựu chuyên gia kinh tế của IMF, nhấn mạnh: "Không thể tiếp tục phát hành nợ mỗi khi kinh tế suy giảm nếu trong thời kỳ thuận lợi không tạo thặng dư để giảm nợ."
Vai Trò Của Các Cường Quốc Và Tổ Chức Quốc Tế
Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, Mỹ thường đóng vai trò điều phối phản ứng toàn cầu, đặc biệt thông qua Nhóm G20. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới ngày càng phân cực, khả năng phối hợp như vậy đang bị đặt dấu hỏi. Chính quyền Tổng thống Donald Trump bị cho là đã làm suy yếu chủ nghĩa đa phương và mối quan hệ với các đồng minh, khiến vai trò lãnh đạo toàn cầu của Washington trở nên mờ nhạt hơn.
Các tổ chức như IMF và Ngân hàng Thế giới, vốn được thành lập để ứng phó khủng hoảng, vẫn còn nguồn lực đáng kể với năng lực cho vay lên tới 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng ảnh hưởng của các tổ chức này đã suy giảm, đồng thời khả năng dự báo rủi ro cũng bị hạn chế.
Trong bối cảnh khoảng trống lãnh đạo xuất hiện, Trung Quốc được xem là một ứng viên thay thế, khi đã mở rộng các chương trình cho vay và hoán đổi tiền tệ. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng đang đối mặt với các vấn đề nội tại, khiến khả năng hỗ trợ toàn cầu bị hạn chế.
Triển Vọng Ảm Đạm Và Những Cú Sốc Tiếp Theo
Việc Eo biển Hormuz bị gián đoạn trong nhiều tuần đã gây ra cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, làm giá nhiên liệu tăng vọt và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Các nhà kinh tế dự báo lạm phát tăng và mức tăng trưởng chậm lại trong thời gian tới.
Bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc IMF, cho biết: "Trước khi xảy ra chiến tranh, chúng tôi dự định nâng dự báo tăng trưởng năm 2026. Tuy nhiên, hiện nay, chúng tôi sẽ phải hạ mức dự báo xuống. Chúng ta đang sống trong một thế giới bất định hơn và dễ tổn thương hơn trước các cú sốc."
Dự báo của Bloomberg Economics cho thấy tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống còn 2,9% vào năm 2026, từ mức 3,4% của năm 2025. Trong trường hợp xảy ra một cú sốc lớn, nhiều chuyên gia cho rằng các chính phủ vẫn sẽ buộc phải tăng chi tiêu, trong khi những ngân hàng trung ương sẽ hỗ trợ, dù điều này có thể khiến gánh nặng nợ tăng cao hơn nữa.
Bà Georgieva kết luận: "Tôi không biết điều gì sẽ xảy ra sau cuộc chiến này. Tuy nhiên, tôi biết rằng các cú sốc sẽ tiếp tục xuất hiện." Điều này nhấn mạnh sự cấp thiết của việc tăng cường hợp tác và chuẩn bị tốt hơn cho những thách thức kinh tế trong tương lai.
