Affiliate Marketing Biến Tướng: Từ Câu View Đến Vi Phạm Pháp Luật
Trong thời đại số, affiliate marketing (tiếp thị liên kết) đang biến tướng thành những chiêu trò nguy hiểm, khi nhiều người chèn link qua bình luận trên các hội, nhóm mạng xã hội. Hiện tượng này không chỉ gây nhiễu loạn thông tin mà còn dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng, đòi hỏi sự quan tâm từ cả người tiêu dùng và cơ quan chức năng.
Những Vụ Việc Điển Hình Và Hình Phạt Nặng Nề
Thời gian qua, hàng loạt vụ việc liên quan đến nội dung bất chấp để bán hàng online đã bị xử lý. Ngày 10.2, TAND khu vực 1 TP.HCM xét xử vụ khiêng quan tài trước chợ Bến Thành (tháng 3.2025), tuyên phạt 11 bị cáo từ 2 năm 9 tháng tù giam đến 2 năm tù treo về tội "Gây rối trật tự công cộng". Nhóm này đã dàn dựng clip gây sốc đăng TikTok nhằm quảng bá quần áo, khiến dư luận bức xúc.
Một trường hợp khác, ngày 7.4, Công an xã Đạ Tẻh (tỉnh Lâm Đồng) phát hiện kênh YouTube "Điều Muốn Nói" đăng video giật gân, hư cấu về môi trường quân ngũ. Nhóm vận hành thừa nhận sử dụng AI để câu view, kiếm tiền quảng cáo và bị xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng/người. Những vụ việc này cho thấy ranh giới giữa sáng tạo và vi phạm pháp luật dễ bị xóa nhòa khi người làm nội dung chạy theo lượt xem bằng mọi giá.
Chiêu Trò Chèn Link Và Thao Túng Hành Vi Người Dùng
Theo chuyên gia thương mại điện tử Đinh Hồng Công (Công ty QuickNest, TP.HCM), nhiều fanpage hoạt động như trang tin tức liên tục đăng tải nội dung giật gân, úp mở, đánh vào sự tò mò. Thay vì cung cấp thông tin, họ giấu link trong phần bình luận, dẫn người dùng sang sàn thương mại điện tử. Chỉ một cú nhấp chuột, hệ thống affiliate đã ghi nhận và phát sinh hoa hồng, biến nội dung thành mồi nhử thao túng hành vi.
Thạc sĩ Trần Xuân Tiến, Phó trưởng bộ môn truyền thông Trường ĐH Văn Hiến, phân tích ba cơ chế khiến nội dung giật gân lan truyền mạnh: thiên kiến tiêu cực trong nhận thức, tâm lý xã hội thúc đẩy chia sẻ, và thuật toán mạng xã hội tối ưu cho tương tác. Ông cảnh báo, việc chỉnh sửa nội dung để dẫn dụ click vào link affiliate là một dạng thao túng trong "nền kinh tế chú ý", có thể xói mòn niềm tin và hình thành thói quen tiếp nhận thông tin thiếu kiểm chứng.
Trách Nhiệm Pháp Lý Không Thể Né Tránh
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Thị Hàn Ni (Hãng luật Railaw, TP.HCM) nhấn mạnh, người làm affiliate không thể viện dẫn lý do chỉ giới thiệu sản phẩm để né tránh trách nhiệm. Khoản 2 Điều 13 Luật Quảng cáo 2012 quy định rõ, người thực hiện quảng cáo phải chịu trách nhiệm về nội dung do mình thực hiện.
Các hình phạt cụ thể bao gồm:
- Phạt từ 60–80 triệu đồng đối với cá nhân (gấp đôi với tổ chức) cho hành vi quảng cáo sai lệch theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP.
- Xử phạt đến 100 triệu đồng theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.
- Phạt từ 10–20 triệu đồng theo Luật An ninh mạng 2018 cho việc đăng tin giả câu view.
- Mức phạt lên đến 200 triệu đồng theo Luật Cạnh tranh 2018 cho hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
- Trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tội danh như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mức phạt lên đến tù chung thân.
Luật sư Mai Tiến Luật (Hãng luật BigBoss Law, TP.HCM) bổ sung, các sàn thương mại điện tử cũng không thể đứng ngoài cuộc. Khi nền tảng hưởng lợi từ lưu lượng truy cập và doanh thu, họ phải có trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 và Luật Thương mại điện tử 2025 (có hiệu lực từ 1.7.2026) sẽ làm rõ hơn ranh giới trách nhiệm này, bao gồm quy định riêng về tiếp thị liên kết.
Tóm lại, affiliate marketing biến tướng không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn mang tính pháp lý sâu sắc. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước những nội dung giật gân, trong khi các bên liên quan phải tuân thủ luật để tránh những hệ lụy khôn lường.
