Lo ngại về đề xuất mở rộng đầu tư quỹ BHXH triệu tỉ tại hội nghị phản biện xã hội
Tại hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội do Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức vào ngày 7 tháng 4, nội dung về hoạt động đầu tư quỹ BHXH đã trở thành tâm điểm thu hút nhiều ý kiến góp ý. Nhiều chuyên gia và đại diện công đoàn bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trước đề xuất mở rộng danh mục đầu tư quỹ BHXH, nhấn mạnh nguyên tắc an toàn tuyệt đối cho quỹ có quy mô lên tới hàng triệu tỉ đồng.
Bài toán an toàn cho quỹ BHXH triệu tỉ
Theo ông Nguyễn Duy Cường, Phó cục trưởng Cục Tiền lương và BHXH thuộc Bộ Nội vụ, dự thảo luật lần này không chỉ sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới, mà còn bổ sung thêm quy định về đầu tư quỹ BHXH. Cụ thể, dự thảo đề xuất cho phép quỹ BHXH gửi tiền tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và vốn doanh nghiệp nhà nước từ 50% vốn điều lệ trở lên, với điều kiện đảm bảo theo quy định của Chính phủ. So với quy định hiện hành, đề xuất mới sẽ mở rộng sang nhóm ngân hàng có vốn doanh nghiệp nhà nước.
GS-TS Lê Minh Thông, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nhận định rằng danh mục đầu tư quỹ BHXH là một vấn đề chính sách cực kỳ nhạy cảm. Với quy mô của quỹ BHXH lên tới hàng triệu tỉ đồng, nguyên tắc đầu tư quỹ phải là tuyệt đối an toàn và không được phép để xảy ra rủi ro. Ông Thông nhấn mạnh: "Nhiều quốc gia quy định việc đầu tư quỹ BHXH rất khắt khe. Trong bối cảnh trình độ tài chính đầu tư trong nước còn khoảng cách so với thế giới, nếu xảy ra rủi ro thì người lao động sẽ là phía phải gánh chịu". Ông kiến nghị cần giữ nguyên quy định hiện hành khi chưa có đủ luận cứ khoa học và thực tiễn, hoặc chỉ nên thực hiện thí điểm trước khi đưa vào luật.
Quan điểm từ các đại diện công đoàn và chuyên gia
Ông Nguyễn Xuân Tuấn, Trưởng ban Chính sách pháp luật và Quan hệ lao động của LĐLĐ tỉnh Thanh Hóa, chia sẻ cùng quan điểm khi cho rằng việc mở rộng đầu tư vào các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ông Tuấn giải thích: "Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp sau cổ phần hóa có thể nhanh chóng thay đổi cơ cấu vốn, không còn duy trì tỷ lệ vốn nhà nước như ban đầu. Nếu quỹ BHXH đầu tư vào những đơn vị này, mức độ an toàn sẽ bị ảnh hưởng đáng kể". Theo ông, nguyên tắc cốt lõi của quỹ BHXH là đảm bảo an toàn và hạn chế rủi ro, do đó, không nên đưa thêm các yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro vào danh mục đầu tư.
Dưới góc độ chuyên gia về BHXH, TS Nguyễn Thị Diệu Hồng cho rằng việc đầu tư quỹ BHXH phải tuân thủ các nguyên tắc mang tính "xương sống", bao gồm: an toàn, bền vững, hiệu quả và đảm bảo thanh khoản. Bà Hồng phân tích: "Trong bối cảnh đồng tiền có xu hướng mất giá theo thời gian, việc đầu tư không chỉ dừng ở bảo toàn mà còn phải sinh lời hợp lý. Tuy nhiên, sinh lời phải đi kèm với an toàn và khả năng thanh khoản cao". Bà cũng dẫn kinh nghiệm quốc tế, nơi nhiều quốc gia sử dụng quỹ BHXH để đầu tư vào các công trình phúc lợi công cộng như hạ tầng năng lượng hoặc thủy điện, vừa đảm bảo lợi ích kinh tế, vừa phục vụ xã hội.
Tuy nhiên, bà Hồng bày tỏ sự thận trọng với đề xuất mở rộng đầu tư sang các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước, nhấn mạnh: "Kinh nghiệm cho thấy những kênh này tiềm ẩn rủi ro cao. Cá nhân tôi không đồng tình vì mức độ tin cậy chưa đủ vững chắc. Khi không đảm bảo niềm tin thì rủi ro là rất lớn".
Ý kiến từ các địa phương và thực trạng quỹ BHXH
Đại diện LĐLĐ một số địa phương cũng băn khoăn về hiệu quả thực tế của việc mở rộng này. Ông Nguyễn Hải Long, Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Ninh Bình, đề nghị cần cân nhắc kỹ trước khi bổ sung quy định mới. Ông Long nêu quan điểm: "Thực tế thời gian qua, dù đã có quy định khá chặt chẽ nhưng vẫn xảy ra vi phạm liên quan đến quỹ BHXH. Điều đó cho thấy cần tăng cường kiểm soát, không phải nới lỏng. Việc bổ sung thêm đối tượng đầu tư là vấn đề rất nhạy cảm, cần đánh giá đầy đủ hiệu quả trước khi quyết định".
Theo số liệu từ BHXH, tính đến cuối năm 2025, tổng kết dư các quỹ BHXH, bảo hiểm y tế, và bảo hiểm thất nghiệp đạt trên 1,5 triệu tỉ đồng. Các quỹ bảo hiểm đã trở thành một quỹ tài chính công ngoài ngân sách có quy mô lớn, đảm bảo nguồn tài chính chi trả chế độ cho người tham gia. Trong năm 2025, tổng số chi các quỹ là 528.238 tỉ đồng, bao gồm quỹ BHXH là 342.375 tỉ đồng, quỹ bảo hiểm thất nghiệp là 19.415 tỉ đồng, và quỹ bảo hiểm y tế là 166.448 tỉ đồng.
