Bộ Tư pháp đề xuất thí điểm luật sư công tại 8 bộ và 10 tỉnh thành
Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến về đề xuất thí điểm chế định luật sư công tại 8 bộ và 10 tỉnh, thành phố trên cả nước. Theo đó, 8 bộ được đề xuất thí điểm bao gồm: Công an, Quốc phòng, Xây dựng, Tài chính, Tư pháp, Công thương, Ngoại giao, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. 10 tỉnh, thành phố được chọn là: Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Khánh Hòa, Đồng Nai và Bắc Ninh.
Cơ sở lựa chọn các địa phương thí điểm
Theo Bộ Tư pháp, việc lựa chọn 8 bộ và 10 địa phương để thực hiện thí điểm được căn cứ trên kết quả khảo sát trong quá trình xây dựng đề án. Các bộ được đưa vào thí điểm hiện quản lý nhiều lĩnh vực phức tạp, thường phát sinh khiếu nại, tranh chấp quốc tế, hoặc phải tham gia ý kiến pháp lý cho cơ quan nhà nước.
Đối với 10 tỉnh, thành phố, việc lựa chọn dựa trên các tiêu chí: có điều kiện kinh tế phát triển, phát sinh hoặc tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nhiều khiếu nại, khiếu kiện hành chính, tranh chấp đầu tư. Đồng thời, các địa phương này trong thời gian qua đã ban hành chính sách để thu hút luật sư tham gia vào việc công.
Thời gian và phạm vi thí điểm
Nếu đề xuất trên được Quốc hội thông qua, chế định luật sư công sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1.10.2026 đến hết ngày 30.9.2028, tức thí điểm trong 2 năm.
Theo dự thảo, luật sư công bao gồm cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Công an nhân dân, sĩ quan Quân đội nhân dân, cán bộ thuộc doanh nghiệp nhà nước được cơ quan có thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Họ sẽ thực hiện các hoạt động có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước theo quy định của pháp luật.
Kiến nghị mở rộng thí điểm sang Mặt trận Tổ quốc
Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Công ty luật TNHH HPL và cộng sự, cho rằng việc chỉ thí điểm mô hình luật sư công ở 8 bộ và 10 tỉnh, thành là chưa đủ. Bà đề xuất cần mở rộng sang hệ thống của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
"Khi các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và tập trung, khối lượng công việc của Mặt trận Tổ quốc, nhất là trong lĩnh vực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, sẽ ngày càng gia tăng", luật sư Huyền phân tích.
Bà nhấn mạnh: "Việc bổ sung luật sư công không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng mà còn là điều kiện để Mặt trận Tổ quốc thực hiện đầy đủ và thực chất hơn vai trò của mình".
Đồng thuận từ các chuyên gia pháp lý
Đồng tình với quan điểm của luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, luật sư Hoàng Hà (Công ty luật TNHH MTV Thiên Quý) cũng cho rằng nên triển khai thí điểm thêm đội ngũ luật sư công ở Mặt trận Tổ quốc.
"Luật sư công trong Mặt trận Tổ quốc có thể giúp nâng chất lượng kiến nghị, phản biện chính sách, sàng lọc và định hướng các vụ việc dân sinh phức tạp, đồng thời làm cầu nối pháp lý giữa người dân và cơ quan nhà nước", luật sư Hoàng Hà nhận định.
Lý do cần thiết lập luật sư công thay vì thuê ngoài
Luật sư Hoàng Hà phân tích rằng chế định luật sư công là cần thiết vì nhu cầu bảo vệ lợi ích pháp lý của nhà nước đã lớn hơn rất nhiều so với mô hình pháp chế nội bộ thông thường.
Trong bối cảnh hội nhập, nhà nước ngày càng tham gia nhiều quan hệ pháp lý phức tạp, có yếu tố tranh tụng, đàm phán, hợp đồng và quốc tế. Nếu không có một lực lượng luật sư chuyên sâu theo dõi vụ việc từ đầu đến cuối, thì nhà nước thường rơi vào thế bị động.
"Mô hình hiện hành của luật luật sư chưa tạo ra đội ngũ luật sư phía nhà nước. Vì vậy nếu nhà nước muốn có một lực lượng vừa am hiểu nội bộ cơ quan, vừa có kỹ năng nghề luật sư thì phải thiết kế một cơ chế đặc thù, ít nhất là ở mức thí điểm", luật sư Hoàng Hà giải thích.
Chuyển từ tư duy "có việc mới chữa" sang "phòng ngừa pháp lý"
Một đội ngũ luật sư công, nếu được thiết kế đúng, không chỉ đi giải quyết hậu quả tranh chấp mà còn giúp cơ quan nhà nước:
- Rà soát hợp đồng
- Kiểm soát tính hợp pháp của quyết định
- Đánh giá rủi ro kiện tụng
- Chuẩn bị chứng cứ và chiến lược bảo vệ quyền lợi công
Đây là sự chuyển đổi từ tư duy "có việc mới chữa" sang tư duy "phòng ngừa pháp lý ngay từ đầu".
Đảm bảo tính độc lập cho luật sư công
Theo Bộ Tư pháp, nhằm thu hút đội ngũ luật sư giỏi, có kinh nghiệm tham gia vào công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước, dự thảo còn quy định: cơ quan, tổ chức sử dụng luật sư công được ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư, hoặc luật sư hành nghề với tư cách cá nhân theo quy định.
Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền nhấn mạnh: "Theo tôi, quan trọng nhất là cần có cơ chế hoạt động bảo đảm tính độc lập tương đối của luật sư công trong việc đưa ra ý kiến pháp lý, tránh tình trạng bị chi phối quá mức bởi yếu tố hành chính".
Bà cảnh báo: "Điều này có thể ảnh hưởng đến tính công bằng của quá trình tố tụng và làm suy giảm niềm tin vào hệ thống tư pháp".
Để mô hình luật sư công thực sự phát huy hiệu quả, cần xây dựng cơ chế tuyển chọn minh bạch, chế độ đãi ngộ phù hợp để thu hút được những luật sư có năng lực chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tiễn phong phú.
