Iran, Mỹ và Israel: Khả năng cầm cự trong cuộc xung đột Trung Đông kéo dài
Cuộc xung đột giữa Iran, Mỹ và Israel đang đặt ra câu hỏi lớn về khả năng cầm cự của các bên trong bối cảnh căng thẳng leo thang. Ngay từ trước khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào ngày 28/2, giới chức Iran đã cảnh báo rằng bất kỳ hành động quân sự nào từ Washington hay Tel Aviv sẽ bị coi là khởi đầu của một cuộc chiến quy mô lớn, không phải chiến dịch giới hạn. Lập trường này tiếp tục được duy trì sau khi Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố trên truyền hình: “Các người đã vượt qua lằn ranh đỏ của chúng tôi và sẽ phải trả giá. Chúng tôi sẽ giáng những đòn tàn khốc đến mức chính các người phải cầu xin.” Tuy nhiên, kể từ ngày 28/2, các cuộc không kích liên tục diễn ra giữa các bên, nhưng thời gian xung đột vẫn chưa được xác định rõ.
Iran có thể duy trì chiến dịch trong bao lâu?
Theo ông John Phillips, chuyên gia tư vấn rủi ro, an ninh và an toàn người Anh, đồng thời là cựu chỉ huy huấn luyện quân sự, về mặt quân sự, Iran có khả năng duy trì các hoạt động tên lửa, máy bay không người lái, lực lượng ủy nhiệm và tấn công mạng ở mức gián đoạn trong nhiều năm. Điều này nhờ vào những hệ thống có chi phí tương đối thấp, có thể sản xuất và triển khai từ các cơ sở phân tán, kiên cố, ngay cả trong điều kiện bị trừng phạt.
Tuy nhiên, về phương diện chính trị và kinh tế, một cuộc xung đột cường độ cao kéo dài, kèm theo các đòn không kích lặp đi lặp lại từ Mỹ và Israel, có nguy cơ khiến kinh tế Iran suy thoái nghiêm trọng hơn và gây ra bất ổn trong nước. Ông Phillips đánh giá: “Vì vậy, Tehran có động lực mạnh mẽ để cân bằng giữa leo thang và những khoảng lặng ngầm, thay vì duy trì một cuộc chiến toàn diện liên tục.”
Mỹ và Israel đối mặt với những thách thức nào?
Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần cảnh báo Iran không được trả đũa và đe dọa tấn công Tehran “bằng sức mạnh chưa từng thấy”. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra những thông điệp không nhất quán về thời gian cuộc chiến có thể kéo dài. Kể từ đầu tháng 2/2025, Mỹ đã điều động một lượng lớn khí tài quân sự tới Trung Đông, bao gồm hơn 120 máy bay như E-3 Sentry, F-35, F-22, F-15 và F-16, đánh dấu đợt tăng cường không quân lớn nhất kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003.
Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy nhiều máy bay xuất phát từ các căn cứ tại Mỹ và châu Âu, được hỗ trợ bởi máy bay vận tải và tiếp dầu trên không, cho thấy đây là kế hoạch tác chiến duy trì dài hạn. Tuy nhiên, sau khi phát động tấn công, ông Trump vẫn chưa đưa ra mốc thời gian rõ ràng, chỉ nói với New York Times rằng cuộc chiến có thể kéo dài từ 4-5 tuần, và với ABC News rằng Mỹ không có ý định nhắm vào thêm cá nhân nào khác.
Ông Christopher Featherstone, Giảng viên Chính trị tại Đại học York (Anh), nhận định: “Mỹ có thể tiếp tục triển khai lực lượng trong khu vực, nhưng bất kỳ sự gia tăng tấn công nào cũng đòi hỏi nỗ lực chính trị rất lớn và nguồn lực đáng kể. Ông Trump tranh cử với hình ảnh một tổng thống 'ưu tiên đối nội' nhưng hiện lại ngày càng cứng rắn ở nước ngoài.”
Về phía Israel, ông Phillips cho rằng nước này duy trì ưu thế chất lượng với hệ thống phòng thủ tên lửa hiệu quả và sự hậu thuẫn an ninh từ Mỹ, cho phép tiến hành các chiến dịch không kích, tấn công tên lửa và phòng thủ trong thời gian dài. Tuy nhiên, những ràng buộc chính nằm ở sức chịu đựng trong nước, bao gồm gián đoạn đời sống dân sự, áp lực huy động lực lượng dự bị, và chi phí ngoại giao, kinh tế tích lũy của một cuộc xung đột khu vực kéo dài.
Yếu tố quyết định thời điểm dừng lại
Ông Phillips nhận định, Mỹ có thể duy trì nhịp độ không kích, triển khai không – hải quân và hỗ trợ phòng thủ tên lửa lâu hơn bất kỳ tác nhân khu vực nào, nhờ vào thế bố trí lực lượng toàn cầu và nền tảng công nghiệp quốc phòng. Tuy nhiên, “giới hạn ràng buộc” nằm ở ý chí chính trị trong nước và ưu tiên chiến lược.
“Mặt trận Iran - Israel đang thử thách khả năng của Washington trong việc cân bằng giữa Chiến lược Quốc phòng Quốc gia và mức độ chấp nhận hạn chế của công chúng đối với một cuộc xung đột Trung Đông không xác định thời hạn,” ông Phillips nói. Theo đánh giá này, Mỹ nhiều khả năng sẽ hướng tới một chiến dịch giới hạn, tập trung vào răn đe, thay vì lao vào một cuộc chiến cường độ cao kéo dài vô thời hạn.
Yếu tố quyết định thời điểm dừng lại sẽ phụ thuộc vào ý chí chính trị của các đồng minh và mức độ ảnh hưởng mà Washington có thể duy trì đối với lãnh đạo tối cao tiếp theo của Iran. Trong bối cảnh này, tương lai của cuộc xung đột vẫn còn nhiều bất định, với những tính toán phức tạp từ cả ba phía.
