Iran Tái Đóng Cửa Eo Biển Hormuz, Đáp Trả Mỹ Vi Phạm Thỏa Thuận Ngừng Bắn
Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz trở lại, động thái này được đưa ra nhằm đáp trả việc quân đội Mỹ vẫn tiếp tục triển khai chiến dịch phong tỏa các cảng biển của Iran tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Quyết định này đảo ngược tuyên bố trước đó của Tehran về việc mở cửa eo biển, làm dấy lên lo ngại về sự leo thang căng thẳng giữa hai quốc gia trong bối cảnh đàm phán hòa bình đang diễn ra.
Nguyên Nhân Dẫn Đến Quyết Định Đóng Cửa
Theo thông báo từ Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya, eo biển Hormuz sẽ “trở lại trạng thái trước đó” với mức kiểm soát nghiêm ngặt, nguyên nhân chính là do Mỹ từ chối dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran. IRGC cáo buộc Mỹ đã "tiếp tục các hành vi cướp biển dưới danh nghĩa cái gọi là lệnh phong tỏa", và tuyên bố rằng tuyến đường thủy chiến lược này hiện nằm dưới sự quản lý và kiểm soát nghiêm ngặt của các lực lượng vũ trang Iran.
Tuyên bố của quân đội Iran nêu rõ: “Chừng nào Mỹ chưa chấm dứt việc hạn chế hoàn toàn quyền tự do lưu thông của tàu Iran, tình hình tại eo biển Hormuz sẽ tiếp tục duy trì trạng thái kiểm soát nghiêm ngặt như trước”. Iran chỉ cho phép tàu thuyền đi qua khi được chấp thuận, và không áp dụng với các tàu “thù địch”, có liên quan đến Mỹ và Israel.
Diễn Biến Phức Tạp Trong Ngắn Hạn
Chỉ một ngày trước đó, vào ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tuyên bố eo biển Hormuz mở hoàn toàn trong quãng thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, nhân dịp Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, niềm vui ngắn chẳng tày gang khi Mỹ vẫn khẳng định duy trì phong tỏa. Tổng thống Donald Trump cảm ơn Iran vì mở lại eo biển, nhưng nhấn mạnh biện pháp phong tỏa trả đũa của Mỹ “sẽ tiếp tục được duy trì đầy đủ” cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Dữ liệu từ trang giám sát hàng hải MarineTraffic cho thấy lưu lượng tàu thuyền qua eo biển đã tăng trở lại trong thời gian ngắn vào sáng 18/4, với một đoàn tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng di chuyển qua đây. Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng thay đổi sau tuyên bố đóng cửa mới của Iran.
Phản Ứng Quốc Tế Và Nhận Định Chuyên Gia
Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper đã kêu gọi Iran khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải quốc tế qua Eo biển Hormuz, nhấn mạnh đây là vấn đề cấp bách đối với nền kinh tế toàn cầu. Trong khi đó, Giáo sư Mohamed Elmasry từ Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha nhận định: “Thông điệp mới nhất từ IRGC cho thấy Tehran sẽ tiếp tục sử dụng quyền kiểm soát Eo biển Hormuz như một công cụ răn đe chừng nào Mỹ còn duy trì phong tỏa các cảng của Iran.” Ông cũng cảnh báo việc Mỹ duy trì phong tỏa có thể là một sai lầm trong tính toán, đe dọa làm đổ vỡ nỗ lực đàm phán.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Tehran sẽ đóng cửa eo biển Hormuz nếu Mỹ không chấm dỡ bỏ lệnh phong tỏa, đồng thời bác bỏ những tuyên bố gần đây của Tổng thống Trump, gọi đó là thông tin "sai sự thật". Ông khẳng định: “Việc đóng hay mở eo biển, cũng như các quy định tại đây, phải được quyết định trên thực địa chứ không phải qua mạng xã hội.”
Bối Cảnh Quân Sự Và Đàm Phán
Quân đội Mỹ vẫn tiếp tục triển khai chiến dịch phong tỏa với hơn 10.000 thủy thủ, lính thủy quân lục chiến và phi công, cùng gần 20 tàu chiến và hàng chục máy bay quân sự. Tàu sân bay USS Gerald R. Ford cùng hai tàu khu trục đã băng qua kênh đào Suez để hoạt động tại Biển Đỏ, duy trì trạng thái sẵn sàng nối lại chiến dịch nếu lệnh ngừng bắn đổ vỡ. Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, đã có 21 tàu thuyền tuân thủ chỉ dẫn của lực lượng Mỹ, quay đầu trở lại lãnh thổ Iran kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu.
Về phía đàm phán, các cuộc thảo luận giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra tại Islamabad vào thứ Hai (20/4), với sự trung gian của Pakistan. Tuy nhiên, khoảng cách về các điều khoản cốt lõi vẫn còn lớn, đặc biệt là thời hạn dừng hoạt động làm giàu uranium và kế hoạch dỡ bỏ trừng phạt. Tổng thống Trump tuyên bố có thể không gia hạn thỏa thuận ngừng bắn nếu đàm phán không đạt kết quả trước ngày 22/4, và khẳng định Mỹ sẽ kiểm soát vật liệu hạt nhân của Iran bằng mọi giá.
Tác Động Kinh Tế Và Triển Vọng Tương Lai
Giá dầu thế giới đã lao dốc mạnh sau tuyên bố mở cửa eo biển của Iran, với dầu WTI giảm hơn 11% xuống dưới 84 USD/thùng, trong khi chứng khoán Mỹ lập đỉnh mới. Tuy nhiên, thị trường vẫn thận trọng do tình hình biến động. Giới chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi đạt được thỏa thuận, phải đến tháng Sáu hoặc tháng Bảy thì hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz mới có thể bình thường trở lại, phụ thuộc vào việc giải quyết các vấn đề hạt nhân và an ninh hàng hải.
Cuộc xung đột kéo dài gần 50 ngày đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, với hàng nghìn cuộc tấn công lan rộng, phá hủy hạ tầng và khiến hàng chục nghìn người thương vong, đẩy khu vực vào khủng hoảng an ninh và năng lượng chưa từng có. Sự kiện này nhấn mạnh tính mong manh của hòa bình tại Trung Đông và tầm quan trọng của eo biển Hormuz đối với kinh tế toàn cầu.
