Mỹ và Iran: Ai đang 'nói dối' về đàm phán giữa căng thẳng leo thang?
Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Iran đang ở đỉnh điểm căng thẳng, thông tin về các cuộc đàm phán giữa hai bên trở thành tâm điểm tranh cãi. Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định Washington và Tehran đang tiến hành đối thoại "hiệu quả", trong khi Iran liên tục phủ nhận điều này. Sự mâu thuẫn này khiến công chúng khó xác định đâu là sự thật, và giới phân tích đã đi sâu vào phân tích lợi ích chiến lược của mỗi bên.
Động cơ của Mỹ: Xoa dịu thị trường và tìm lối thoát
Ông Trump tuyên bố về "những điểm đồng thuận quan trọng" sau cuộc đàm phán "rất tốt" với một nhân vật cấp cao giấu tên của Iran, ngay thời điểm thị trường chứng khoán Mỹ mở cửa tuần giao dịch mới. Thời hạn 5 ngày để Iran phản hồi tích cực trùng với kết thúc tuần giao dịch, một cột mốc đáng chú ý sau hai tuần giá dầu biến động mạnh do các sự kiện ở Trung Đông.
Việc đề cập đến đàm phán cũng giúp Mỹ có thêm thời gian triển khai quân đội đến khu vực, nếu Washington quyết định đưa bộ binh vào lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã lên tiếng nghi ngờ động cơ của Mỹ, cho rằng tin giả đang thao túng thị trường dầu mỏ và tài chính để Mỹ và Israel thoát khỏi vũng lầy.
Tác động đến thị trường và chiến lược của Iran
Thị trường xăng dầu toàn cầu rúng động vì chiến sự Trung Đông, ảnh hưởng đến cả Mỹ và Iran. Tuy nhiên, Tehran có lợi ích trong việc gây thiệt hại kinh tế cho Mỹ và toàn cầu như một biện pháp răn đe, buộc Washington và Israel phải suy tính kỹ trước khi tấn công trong tương lai.
Do đó, Mỹ đẩy mạnh thông tin về đàm phán để trấn an thị trường, trong khi Iran làm ngược lại, bác bỏ mọi khả năng đối thoại nhằm duy trì sự hỗn loạn và không cho chính quyền Trump khoảng nghỉ. Ông Trump dường như đánh giá thấp hậu quả từ cuộc xung đột do Mỹ và Israel khơi mào, cũng như khả năng chịu đựng của Iran.
Quyết định của Trump và áp lực bầu cử
Thực tế nghiệt ngã buộc ông Trump phải tỉnh ngộ trước những hậu quả ông từng phớt lờ. Dù phe diều hâu vẫn thúc ép, ông đã phát tín hiệu sẵn sàng thỏa hiệp để thoát khỏi thế bế tắc. Tổng thống Mỹ ra lệnh tạm thời miễn trừ lệnh trừng phạt với một số lô dầu của Iran, nhằm ổn định giá dầu – đây là lần đầu tiên kể từ năm 2019.
Iran hiểu rõ quyết định này là kết quả từ chiến thuật mở rộng xung đột ra vùng Vịnh và eo biển Hormuz. Cuộc chiến vốn không được lòng dân Mỹ, và giờ càng "mất điểm" hơn khi túi tiền người dân bị ảnh hưởng, ngay trước thềm bầu cử giữa kỳ cuối năm 2026.
Mục tiêu của Iran: Răn đe và chiến lược dài hạn
Tuy nhiên, quyết định không hoàn toàn nằm trong tay Nhà Trắng. Iran, sau khi bị tấn công lần thứ hai trong vòng chưa đầy một năm, dường như không muốn chấm dứt chiến sự nếu không thiết lập được biện pháp răn đe hiệu quả ngăn chặn xung đột tương lai.
Thời kỳ leo thang căng thẳng từ từ đã qua, và Iran đã thay đổi chiến thuật, không còn muốn kiềm chế. Kéo dài xung đột và gây hỗn loạn cho khu vực có lợi hơn về mặt chiến lược với Tehran, đặc biệt khi kho tên lửa đánh chặn của Israel đang cạn kiệt.
Hậu quả và tiếng nói ôn hòa ở Iran
Dù vậy, Iran đang gánh chịu hậu quả nặng nề: hơn 1.500 người thiệt mạng, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, và lưới điện có thể là "nạn nhân" tiếp theo. Quan hệ với các nước láng giềng vùng Vịnh xuống dốc, khó trở lại mức trước xung đột.
Những tiếng nói ôn hòa hơn ở Iran có thể lập luận rằng Tehran đã răn đe thành công ở mức độ nào đó, và đây là thời điểm thích hợp để đàm phán. Nếu nhận được nhượng bộ như cam kết không tấn công trong tương lai hoặc quyền lực lớn hơn ở eo biển Hormuz, họ có thể quyết định đạt thỏa thuận ngay bây giờ.
Kết luận: Lợi ích đan xen và tương lai bất định
Chung quy lại, cả Mỹ và Iran đều có lợi ích riêng khi nhắc đến đàm phán. Tuyên bố của họ không giúp công chúng biết thêm liệu đàm phán có thực sự diễn ra hay không, nhưng giới phân tích hiểu rõ Washington và Tehran sẽ hưởng lợi gì nếu đạt được thỏa thuận. Câu hỏi lớn vẫn là liệu xung đột có chấm dứt trong nay mai hay tiếp tục leo thang, với những hệ lụy khôn lường cho khu vực và toàn cầu.
