Đề xuất "chân trong chân ngoài" của Serbia và Albania với EU
Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic và Thủ tướng Albania Edi Rama đã đưa ra đề nghị đáng chú ý với Liên minh châu Âu (EU): cho phép hai quốc gia Balkan này tham gia ngay vào Thị trường nội địa chung và khối Schengen mà không cần phải trải qua quy trình kết nạp chính thức đầy đủ. Đề xuất này được xem như một chiến lược "lách cửa ngách" nhằm tạo đà hội nhập sớm với EU.
Lập luận hợp lý từ phía Balkan
Theo hai nhà lãnh đạo, phương án này mang lại lợi ích kép cho cả EU lẫn các nước đề xuất. Về phía EU, liên minh không cần thực hiện những thay đổi thể chế phức tạp thường đi kèm với mở rộng thành viên chính thức. Cụ thể, không phải bổ nhiệm thêm ủy viên Ủy ban châu Âu, không mở rộng Nghị viện châu Âu, không điều chỉnh quy trình ra quyết định chung, và không mở rộng diện các quốc gia có quyền phủ quyết.
Đổi lại, EU sẽ có ngay thị trường hợp tác kinh tế mở rộng với Serbia và Albania, thúc đẩy trao đổi thương mại và đầu tư. Quan trọng hơn, điều này sẽ ràng buộc hai nước Balkan vào không gian châu Âu, khích lệ người dân Serbia và Albania hướng về EU, gắn kết số phận và tương lai của họ với liên minh.
Thách thức tiềm ẩn cho Liên minh châu Âu
Mặc dù nghe có vẻ hợp lý, đề xuất này cũng đặt ra không ít khó khăn cho EU. Hiện tại, liên minh rất cần những động thái tích cực như vậy để củng cố ảnh hưởng tại khu vực Balkan, nhưng việc chấp nhận có thể tạo ra tình thế "đã rồi", buộc EU phải tiến tới kết nạp chính thức Serbia và Albania nhanh hơn dự kiến mà khó có đường lùi.
Tình thế của Serbia và Albania được ví như: đi cửa chính (gia nhập chính thức) thì không biết khi nào thành công, đi cửa sau (từ chối) thì không được, nên chọn "lách cửa ngách" (tham gia một phần) để tạo cơ hội rồi thúc đẩy việc kết nạp sau này. Điều này khiến EU khó từ chối, bởi tiền lệ đã có: một số quốc gia không phải thành viên EU vẫn được tham gia khối Schengen và Thị trường nội địa.
Đề xuất của ông Vucic và ông Rama phản ánh khát vọng hội nhập mạnh mẽ của các nước Balkan, đồng thời đặt EU trước bài toán cân bằng giữa mở rộng ảnh hưởng và duy trì thể chế ổn định. Kết quả của đề xuất này sẽ có tác động sâu rộng đến tương lai quan hệ giữa EU và toàn khu vực Đông Nam Âu.
