Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ thuế quan toàn cầu của ông Trump
Ngày 20-2 (giờ Mỹ), Tòa án tối cao Mỹ đã đưa ra phán quyết quan trọng với tỉ lệ phiếu 6-3, tuyên bố việc chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp đặt thuế quan là vượt quá thẩm quyền hiến định. Quyết định này đánh dấu một thất bại pháp lý đáng kể cho chính sách thương mại của ông Trump, nhưng không ngăn được nhà lãnh đạo này tìm cách thiết lập cơ sở pháp lý mới.
Ông Trump nhanh chóng áp thuế quan mới sau phán quyết
Chỉ vài giờ sau khi Tòa án tối cao ra phán quyết, Tổng thống Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp bãi bỏ một loạt sắc lệnh thuế quan với nhiều nước dựa trên IEEPA. Đồng thời, ông tuyên bố sẽ áp thuế 10% đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ trong vòng 150 ngày, với một số mặt hàng được miễn trừ bao gồm khoáng sản, kim loại và sản phẩm năng lượng thiết yếu.
Khi công bố mức thuế quan tạm thời này, ông Trump trở thành tổng thống đầu tiên viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều luật này cho phép tổng thống áp thuế quan lên tới 15% trong tối đa 150 ngày để giải quyết "các vấn đề cơ bản về thanh toán quốc tế". Ông chủ Nhà Trắng còn lạc quan cho rằng "kế hoạch B" mới thậm chí có thể mang lại nhiều nguồn thu thuế quan cho ngân khố hơn cả "kế hoạch A" đã bị phán quyết ngăn cản.
Phán quyết không tước bỏ hoàn toàn thẩm quyền áp thuế
Các chuyên gia phân tích rằng phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ chỉ bác bỏ thẩm quyền áp thuế quan theo IEEPA của ông Trump, chứ không tước bỏ hoàn toàn thẩm quyền áp thuế của Nhà Trắng. Do đó, việc ông Trump tuyên bố áp thuế mới 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 không mâu thuẫn hay làm thay đổi phán quyết trước đó.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định cơ sở pháp lý mới này nhiều khả năng sẽ tiếp tục dính vào các tranh chấp kiện tụng. Nó có thể mở ra các cuộc tranh luận pháp lý mới trong tương lai, khi các đối thủ thương mại và nhóm lợi ích tìm cách thách thức tính hợp pháp của biện pháp mới.
Vấn đề hoàn trả thuế quan trị giá 130 tỉ USD còn bỏ ngỏ
Sau phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ, một câu hỏi lớn được đặt ra là liệu khoản thuế quan trị giá khoảng 130 tỉ USD mà các quốc gia đã đóng cho Mỹ có được hoàn trả hay không. Các thẩm phán đã không đề cập đến vấn đề này trong phán quyết, không yêu cầu chính quyền hoàn trả cho các nhà nhập khẩu, cũng như không nêu rõ cơ chế hoàn trả sẽ được thực hiện như thế nào.
Tổng thống Trump bày tỏ sự thất vọng trong họp báo hôm 20-2: "Họ mất nhiều tháng trời để viết một bản ý kiến mà thậm chí còn không thảo luận. Chẳng phải người ta sẽ nghĩ họ nên thêm vào một câu kiểu như 'giữ lại tiền' hoặc 'không giữ lại tiền' sao? Tôi đoán là chuyện này sẽ còn phải kiện tụng thêm hai năm nữa."
Giới quan sát cho biết đây cũng là vấn đề mà ông Trump và các cố vấn kinh tế cấp cao nhiều lần thảo luận trước khi tòa ra phán quyết. Hầu hết các chuyên gia thương mại và hải quan đều đồng ý rằng bất kỳ quy trình hoàn trả nào cũng sẽ là một "cơn ác mộng" về mặt hậu cần cho cả chính phủ liên bang lẫn các công ty tìm kiếm bồi thường, và không loại trừ khả năng xảy ra tranh chấp pháp lý kéo dài.
Cựu Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross nhận định: "Tôi cho rằng phía ông Trump sẽ phản đối ý tưởng hoàn tiền, và đó sẽ là vấn đề tiếp theo phải lăn lộn tại các tòa án. Sẽ còn nhiều vụ kiện nữa."
Bộ Tư pháp Mỹ đề xuất thành lập ủy ban điều phối
Hiện Bộ Tư pháp Mỹ và các cơ quan liên quan trong vụ kiện về thuế quan đã yêu cầu Tòa Thương mại quốc tế thành lập một ủy ban điều phối để xử lý hơn 1.000 vụ việc liên quan đến vấn đề hoàn tiền. Trong các hồ sơ gửi tòa, Bộ Tư pháp thừa nhận nếu cơ chế thuế quan bị phán quyết là trái luật, các nhà nhập khẩu có khả năng sẽ được hoàn tiền, với quy trình do Cơ quan Hải quan Mỹ đảm nhận.
Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có bất kỳ thông báo chính thức nào về việc hoàn tiền, để lại một bức tranh pháp lý phức tạp và nhiều bất ổn cho thị trường thương mại toàn cầu. Sự kiện này nhấn mạnh sự căng thẳng giữa quyền hành pháp và tư pháp tại Mỹ, đồng thời làm nổi bật những thách thức trong việc thực thi chính sách thương mại trong khuôn khổ pháp luật.
