Trên các bản đồ phổ biến nhất thế giới hiện nay, Greenland thường được mô tả với kích thước gần tương đương toàn bộ lục địa châu Phi. Tuy nhiên, thực tế địa lý hoàn toàn khác biệt: châu Phi thực sự lớn hơn Greenland khoảng 14 lần. Sự chênh lệch đáng kinh ngạc này đang thúc đẩy Togo, quốc gia Tây Phi, khởi xướng một chiến dịch quốc tế nhằm thay đổi cách nhìn nhận về thế giới.
Yêu cầu loại bỏ phép chiếu Mercator lịch sử
Ngoại trưởng Togo Robert Dussey đã chính thức tuyên bố quốc gia này sẽ đề xuất các thành viên Liên Hiệp Quốc từ bỏ phép chiếu Mercator - phương pháp vẽ bản đồ ra đời từ thế kỷ 16. Thay vào đó, ông kêu gọi sử dụng bản đồ Trái đất Bình đẳng (Equal Earth) để giảng dạy và phổ biến rộng rãi.
"Bản đồ thực sự phải phản ánh kích thước thực tế của châu Phi", Ngoại trưởng Dussey nhấn mạnh trong bài phát biểu tại Phiên họp thứ 78 của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York vào ngày 21 tháng 9 năm 2023. "Togo đã nhận được sự ủng hộ của tất cả các quốc gia châu Phi trong sáng kiến quan trọng này."
Hệ lụy của bản đồ sai lệch
Các chuyên gia và nhà phê bình đã chỉ ra rằng phép chiếu Mercator, dù được sử dụng rộng rãi toàn cầu, đã vô tình củng cố nhận thức sai lệch về quy mô của châu Phi. Sự méo mó này không chỉ ảnh hưởng đến giáo dục địa lý mà còn định hình cách tiếp cận trong truyền thông, hoạch định chính sách và cả nhận thức công chúng.
Điều đáng nói là sự sai lệch này hoàn toàn không tương xứng với thực tế: châu Phi là lục địa có diện tích khổng lồ và dân số đông đảo, chiếm vị trí quan trọng trên bản đồ thế giới cả về địa lý lẫn nhân khẩu học.
Chiến dịch "Sửa chữa bản đồ" được Liên minh châu Phi ủng hộ
Đầu năm 2023, Liên minh châu Phi - đại diện cho 55 quốc gia thành viên - đã thông qua nghị quyết chính thức thúc đẩy việc áp dụng phép chiếu Trái đất Bình đẳng. Tổ chức này đã giao nhiệm vụ then chốt cho Togo: dẫn dắt chiến dịch mang tên "Sửa chữa bản đồ" trên trường quốc tế.
Ngoại trưởng Dussey mô tả đây là "cuộc đấu tranh vì nhân loại và vì khoa học". Ông nhấn mạnh: "Các cường quốc thực dân cũ nên nhận thấy lợi ích trong việc ủng hộ sáng kiến của Liên minh châu Phi, bởi đây là sự thật khoa học không thể chối cãi. Khi đã liên quan đến khoa học, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận sự thật."
Hướng tới bỏ phiếu tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc
Theo thông tin từ phía Togo, một dự thảo nghị quyết chi tiết đang được chuẩn bị kỹ lưỡng và dự kiến sẽ được đưa ra bỏ phiếu tại kỳ họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tiếp theo vào tháng 9 tới. Ngoại trưởng Dussey khẳng định cách các quốc gia bỏ phiếu sẽ phản ánh "bản chất thật" của họ trong việc tôn trọng sự thật khoa học và công bằng địa lý.
Chiến dịch này không chỉ là vấn đề kỹ thuật bản đồ, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về việc định hình lại nhận thức toàn cầu, khẳng định vị thế và quy mô thực sự của châu Phi trong trật tự thế giới hiện đại.
