Mỹ và Armenia đạt thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự quan trọng
Trong bối cảnh địa chính trị khu vực Nam Caucasus có nhiều biến động, Mỹ và Armenia vừa chính thức ký kết một thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực hạt nhân dân sự. Sự kiện này diễn ra trong chuyến thăm hai ngày của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tới thủ đô Yerevan, đánh dấu một bước tiến mới trong quan hệ song phương.
Thỏa thuận 123 với giá trị lên tới 9 tỷ USD
Hai bên đã hoàn tất đàm phán và ký kết Thỏa thuận 123, một văn kiện pháp lý cho phép Mỹ cấp phép chuyển giao công nghệ và thiết bị hạt nhân cho các quốc gia khác. Theo công bố từ Phó Tổng thống Vance, thỏa thuận này sẽ mở đường cho việc xuất khẩu công nghệ và thiết bị trị giá khoảng 5 tỷ USD từ Mỹ sang Armenia. Bên cạnh đó, các hợp đồng dài hạn về nhiên liệu và bảo dưỡng có thể mang lại thêm 4 tỷ USD, nâng tổng giá trị tiềm năng lên tới 9 tỷ USD.
Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan nhấn mạnh tại cuộc họp báo chung: "Thỏa thuận này sẽ mở ra một chương mới trong việc làm sâu sắc quan hệ đối tác năng lượng giữa Armenia và Mỹ". Động thái này diễn ra khi Armenia, từng phụ thuộc nhiều vào nguồn cung năng lượng từ Nga và Iran, đang xem xét các đề xuất xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới để thay thế nhà máy Metsamor cũ kỹ do Nga xây dựng.
Bối cảnh địa chính trị phức tạp tại Nam Caucasus
Khu vực Nam Caucasus vốn được coi là vùng ảnh hưởng truyền thống của Nga, nhưng tình hình đã có nhiều thay đổi kể từ khi xung đột Ukraine bùng nổ. Việc Armenia tìm cách đa dạng hóa đối tác hợp tác hạt nhân phản ánh xu hướng chính trị mới. Nhà khoa học chính trị Narek Sukiasyan tại Yerevan nhận định: "Khi Armenia phụ thuộc vào Nga trên nhiều phương diện, việc đa dạng hóa đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị. Mỹ dường như đang là lựa chọn được ưu tiên hiện nay".
Phản ứng từ phía Nga, Thứ trưởng Ngoại giao Mikhail Galuzin khẳng định đề xuất của tập đoàn Rosatom về nhà máy điện hạt nhân mới vẫn là lựa chọn tốt nhất. Ông nói: "Rosatom sẵn sàng thực hiện dự án này rất nhanh, tất nhiên là phù hợp với mong muốn của những người bạn Armenia của chúng tôi".
Động thái ngoại giao rộng lớn hơn
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Vance không chỉ tập trung vào hợp tác hạt nhân. Sự kiện này diễn ra chỉ sáu tháng sau khi lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký thỏa thuận tại Nhà Trắng, một bước ngoặt hướng tới hòa bình sau gần bốn thập kỷ xung đột. Trong chuyến công du, ông Vance cũng thúc đẩy đề xuất "Tuyến đường Trump vì hòa bình và thịnh vượng quốc tế" (TRIPP).
Hành lang dài 43 km này chạy qua miền nam Armenia, nhằm kết nối trực tiếp Azerbaijan với vùng lãnh thổ Nakhchivan và Thổ Nhĩ Kỳ. Với kế hoạch xây dựng mới hoặc nâng cấp hạ tầng đường sắt, đường ống dầu khí và cáp quang, TRIPP được kỳ vọng sẽ:
- Tạo tuyến kết nối châu Á - châu Âu hiệu quả hơn.
- Giúp phương Tây đa dạng hóa các tuyến năng lượng và thương mại, giảm phụ thuộc vào Nga và Iran.
- Thay đổi diện mạo khu vực Nam Caucasus, nơi từng bị chia cắt bởi biên giới đóng kín và xung đột sắc tộc.
Phó Tổng thống Vance tuyên bố: "Chúng tôi không chỉ tạo ra hòa bình cho Armenia. Chúng tôi còn đang tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho cả Armenia và Mỹ". Thứ trưởng Galuzin cho biết Nga đang nghiên cứu đề xuất TRIPP, trong khi Nhà Trắng thông báo ông Vance sẽ tiếp tục chuyến thăm tới Azerbaijan từ ngày 11-12/2.
