Vùng Vịnh đối mặt nguy cơ cạn nước vì chiến sự, nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu
Vùng Vịnh, một trong những khu vực khan hiếm nước nhất thế giới, đang đứng trước rủi ro an ninh nguồn nước nghiêm trọng nếu Iran tiếp tục nhắm mục tiêu vào các nhà máy khử mặn. Sự phụ thuộc nặng nề vào công nghệ này khiến khu vực dễ bị tổn thương trong bối cảnh xung đột leo thang.
Vụ tấn công nhà máy khử mặn đầu tiên tại Bahrain
Ngày 8/3, Bahrain thông báo một nhà máy khử mặn trên lãnh thổ nước này đã bị máy bay không người lái của Iran tấn công. Đây là lần đầu tiên một cơ sở hạ tầng quan trọng như vậy bị nhắm mục tiêu trong vòng 8 ngày xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran. Sự kiện này làm dấy lên lo ngại về an ninh nguồn nước tại khu vực vốn đã cực kỳ thiếu nước ngọt.
Vụ việc xảy ra chỉ một ngày sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cáo buộc Mỹ tấn công một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm ở miền Nam Iran. Ông Araghchi nhấn mạnh: "Vụ tấn công khiến việc cung cấp nước cho 30 ngôi làng bị ảnh hưởng. Tấn công cơ sở hạ tầng của Iran là hành động nguy hiểm với những hệ quả nghiêm trọng. Mỹ đã tạo tiền lệ này, không phải Iran".
Tầm quan trọng sống còn của nhà máy khử mặn
Nhà máy khử mặn đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp nước ngọt cho các quốc gia Vùng Vịnh. Quá trình này chủ yếu chuyển nước biển thành nước phù hợp cho mục đích uống, tưới tiêu và sử dụng trong công nghiệp thông qua phương pháp nhiệt hoặc công nghệ màng lọc như thẩm thấu ngược.
Theo báo cáo năm 2020 của Trung tâm Nghiên cứu vùng Vịnh, nước ngầm và nước khử mặn chiếm khoảng 90% nguồn nước chính của khu vực. Trong những năm gần đây, khi nguồn nước ngầm suy giảm do biến đổi khí hậu, sự phụ thuộc vào khử mặn ngày càng tăng.
Các số liệu đáng chú ý:
- Hơn 400 nhà máy khử mặn nằm dọc bờ biển Vịnh Ba Tư.
- Các thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) chiếm khoảng 60% công suất khử mặn toàn cầu.
- Kuwait phụ thuộc 90% vào nước khử mặn, Oman 86%, Saudi Arabia 70%, và UAE 42%.
- Saudi Arabia là quốc gia sản xuất nước khử mặn nhiều nhất thế giới.
Hệ lụy kinh tế và nhân đạo
Naser Alsayed, một nhà nghiên cứu môi trường, cho biết công nghệ khử mặn không chỉ quan trọng cho sinh hoạt mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực. Ông giải thích: "Sau khi phát hiện dầu mỏ cuối những năm 1930, các quốc gia Vùng Vịnh có nguồn nước ngọt tự nhiên hạn chế không thể đáp ứng nhu cầu dân số tăng và mở rộng kinh tế. Từ đó, các nhà máy khử mặn được đưa vào sử dụng".
Ông Alsayed cảnh báo: "Việc nhắm mục tiêu hoặc làm gián đoạn hoạt động của các cơ sở khử mặn sẽ đặt sự ổn định và tăng trưởng kinh tế khu vực vào rủi ro. Đặc biệt, với những nước nhỏ như Bahrain, Kuwait và Qatar, nước khử mặn mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, rất cần thiết để duy trì cuộc sống hàng ngày".
Thách thức an ninh và giải pháp khu vực
Sự phụ thuộc vào nhà máy khử mặn đã biến Vùng Vịnh thành mục tiêu dễ bị tổn thương trong xung đột. Trong khi Saudi Arabia có diện tích rộng và ít phụ thuộc hơn, các nước như Qatar, Bahrain hay Kuwait có rất ít trữ lượng nước dự trữ chiến lược.
Ông Alsayed nhấn mạnh: "Các nước GCC cần xem an ninh nguồn nước là vấn đề khu vực thay vì mối quan tâm riêng. Cho dù thông qua mạng lưới khử mặn hợp nhất, kho dự trữ nước chiến lược khu vực, hay đa dạng hóa mục tiêu tài nguyên nước, đây là cách mở ra kỷ nguyên mới tăng cường an ninh nguồn nước".
Nhà thủy văn học Hakimdavar cho biết hiện không có giải pháp thay thế nào cho khử mặn trong ngắn hạn, nhưng các nước có thể dựa vào hồ chứa nước chiến lược. Tuy nhiên, vụ tấn công gần đây đã làm dấy lên lo ngại về tâm lý: "Nước không thể thiếu để duy trì sự sống. Rủi ro cận kề có thể gieo rắc sự sợ hãi và hoảng loạn, đặc biệt khi khu vực đang xung đột".
Trong bối cảnh này, Iran, dù có nhà máy khử mặn ở các khu vực ven biển, lại ít phụ thuộc hơn nhờ có nhiều sông và đập nước. Sự khác biệt này làm nổi bật tính dễ tổn thương của các quốc gia Vùng Vịnh, nơi mà an ninh nguồn nước đang trở thành vấn đề sống còn trong làn sóng chiến sự hiện nay.
