Cục Thuế cảnh báo nghiêm trọng về gian lận thuế qua sổ kế toán kép
Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long đã trao đổi thông tin tại cuộc họp báo, khẳng định việc sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán – một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh, một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước – là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng nhằm gian lận thuế hoặc gian lận trong lập báo cáo tài chính. Mục đích xấu có thể bao gồm tham gia thầu, vay vốn ngân hàng, và các hoạt động khác.
Hành vi tinh vi và khó phát hiện
Theo Phó Cục trưởng Lê Long, hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Ông nhấn mạnh: “Điểm đáng lo ngại là nó có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che dấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng.” Thực tế, thời gian qua đã xuất hiện nhiều vụ việc điển hình như Công ty Hoàng Long lập hai sổ sách kế toán để che giấu doanh thu, hay Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai hệ thống phần mềm kế toán để quản lý và kê khai thuế.
Nguyên nhân và thực trạng đáng báo động
Lãnh đạo Cục Thuế phân tích nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố như ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh còn hạn chế, động cơ tối đa hóa lợi nhuận, giảm nghĩa vụ thuế, hoặc doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ rủi ro hình sự. Thậm chí, có trường hợp doanh nghiệp cho rằng hành vi này dễ che giấu và khó bị phát hiện. Quy mô và mức độ vi phạm đang ngày càng gia tăng, tạo ra thực trạng đáng báo động.
Giải pháp thu thập dữ liệu và ứng dụng công nghệ
Trước tình hình trên, Cục Thuế đã yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử và dịch vụ giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế lập danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán và gửi về cơ quan thuế. Theo thống kê đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được dữ liệu từ 42 tổ chức với thông tin của 12.809 khách hàng và đang tiếp tục tổng hợp trên phạm vi cả nước. Việc này nhằm giúp cơ quan thuế nắm bắt tình hình, triển khai các giải pháp hỗ trợ kê khai, nộp thuế và quản lý hiệu quả hơn.
Đẩy mạnh kiểm soát và xử lý hình sự
Cục Thuế đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp để ngăn chặn gian lận, bao gồm:
- Kiểm soát chặt dòng tiền, hạn chế sử dụng tiền mặt.
- Tăng cường kết nối dữ liệu với hệ thống ngân hàng, đặc biệt với các giao dịch có giá trị lớn.
- Ứng dụng công nghệ, sử dụng cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu hoặc biên lợi nhuận không hợp lý.
- Chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu.
Trong quản lý hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, cơ quan thuế tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực đối với các ngành rủi ro cao, đồng thời kiểm soát việc sử dụng nhiều phần mềm kế toán. Đồng thời, tăng cường phối hợp điều tra, xử lý hình sự đối với các vi phạm có tính hệ thống, kịp thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu tội phạm.
Truyền thông và cảnh báo rủi ro pháp lý
Ngành Thuế cũng đẩy mạnh truyền thông, cảnh báo rủi ro pháp lý; triển khai chương trình “hóa đơn may mắn” và cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố cáo hành vi không xuất hóa đơn. Phó Cục trưởng Lê Long chia sẻ: “Cục Thuế tin tưởng với vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội, cùng sự đồng hành của các tổ chức sẽ là tiền đề quan trọng để cùng nỗ lực xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và minh bạch, góp phần vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia.”
Xử lý doanh nghiệp thua lỗ và lãi mỏng
Liên quan đến tình trạng doanh nghiệp thua lỗ, lãi mỏng, Phó Cục trưởng Lê Long cho biết qua rà soát, cơ quan thuế đã xác định hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên nhưng vẫn kê khai lỗ. Việc doanh nghiệp báo lỗ hoặc lãi thấp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhưng thực tế ghi nhận nhiều trường hợp doanh nghiệp lỗ nhiều năm nhưng vẫn mở rộng quy mô, tăng vốn đầu tư, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai thuế và kế toán.
Để khắc phục, ngành Thuế đã triển khai các giải pháp như tăng cường tuyên truyền kê khai trung thực; rà soát, kiểm tra việc khai và nộp thuế; xây dựng chuyên đề kiểm tra đối với doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lãi mỏng; lập danh sách doanh nghiệp rủi ro cao để đưa vào kế hoạch kiểm tra năm 2026. Cục Thuế đã ban hành các kế hoạch kiểm tra chuyên đề và có công văn số 1927/CT-KTr ngày 31/3/2026 chỉ đạo toàn ngành tăng cường quản lý thuế đối với nhóm doanh nghiệp này.
Lãnh đạo Cục Thuế khẳng định: “Theo quy định pháp luật, mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phải được ghi chép đầy đủ, chính xác trên một hệ thống sổ kế toán duy nhất. Việc lập nhiều hệ thống sổ kế toán để che giấu hoạt động không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội.”
