Dự thảo thuế thu nhập cá nhân: Mở rộng giảm trừ chi phí y tế, giáo dục sát thực tế
Một trong những điểm nổi bật của dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 là việc bổ sung các khoản giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục khi xác định thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công. Đây không chỉ là bước cụ thể hóa quy định của Luật, mà còn thể hiện rõ hơn vai trò của chính sách thuế trong việc chia sẻ với người dân những chi phí thiếtyếu trong cuộc sống.
Chuyển dịch từ định mức sang thực tế chi tiêu
Trước đây, hệ thống tính thuế chủ yếu dựa vào mức giảm trừ gia cảnh theo định mức cho bản thân và người phụ thuộc. Cách tiếp cận này giúp đơn giản hóa thủ tục, nhưng lại chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt trong chi tiêu thực tế giữa các cá nhân. Trên thực tế, chi phí cho y tế và giáo dục không chỉ mang tính thiết yếu mà còn có xu hướng tăng nhanh, thậm chí có thể chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu nhập của nhiều gia đình.
Việc đưa các khoản chi này vào diện được giảm trừ cho thấy chính sách thuế đang dịch chuyển theo hướng sát thực tế hơn, khi không chỉ nhìn vào thu nhập mà còn tính đến phần thu nhập thực sự có thể sử dụng sau khi đã chi cho những nhu cầu cơ bản. Đây cũng là một bước tiến theo hướng công bằng hơn trong điều tiết thu nhập.
Hai phương án giảm trừ với mức đề xuất cụ thể
Để triển khai, dự thảo đưa ra hai phương án. Phương án 1 quy định mức giảm trừ tối đa 20 triệu đồng/năm đối với các khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước và 21 triệu đồng/năm đối với chi phí giáo dục, đào tạo như: Khoản tiền học phí giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo quy định của pháp luật về giáo dục, đào tạo các kỹ năng chuyên môn tại cơ sở giáo dục, đào tạo.
Phương án 2 có tính đến xu hướng tăng chi tiêu trong những năm tới, nâng mức giảm trừ tương ứng lên 23 triệu đồng/năm đối với khoản chi cho y tế và 24 triệu đồng/năm đối với khoản chi cho giáo dục, đào tạo. Điểm đáng chú ý là các mức đề xuất này được xây dựng trên cơ sở số liệu điều tra mức sống dân cư trong giai đoạn 2016-2024.
Năm 2024, chi tiêu bình quân cho y tế khoảng 3,5 triệu đồng/người/năm, nhưng trong trường hợp điều trị nội trú có thể lên tới hơn 10 triệu đồng; chi cho giáo dục khoảng 9,6 triệu đồng/người/năm. Dự báo đến năm 2026, tổng chi cho hai khoản này có thể đạt khoảng 20–21 triệu đồng/người/năm. Nếu đặt các con số này cạnh mức giảm trừ đề xuất, có thể thấy phương án 1 chủ yếu bám sát mức chi tiêu dự kiến, trong khi phương án 2 tạo ra khoảng dư nhất định.
Ý nghĩa của khoảng dư và tác động đến người nộp thuế
Khoảng dư này có ý nghĩa quan trọng, bởi chi phí y tế và giáo dục thường không ổn định, có thể tăng mạnh theo từng thời điểm, từng cấp học hoặc từng tình huống cụ thể của hộ gia đình. Vì vậy, nếu chỉ đặt mức giảm trừ “vừa đủ”, chính sách có thể nhanh chóng mất tác dụng khi chi phí thực tế tăng lên.
Tác động của chính sách cũng được lượng hóa khá rõ. Nếu áp dụng phương án 2, một cá nhân có một người phụ thuộc có thể được giảm trừ tổng cộng khoảng 307,4 triệu đồng/năm, bao gồm cả giảm trừ gia cảnh và các khoản chi y tế, giáo dục. Mức này tương đương khoảng 2,45 lần thu nhập bình quân đầu người năm 2025.
Với mức này, người có thu nhập khoảng 28 triệu đồng/tháng có thể chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân; chỉ khi thu nhập vượt khoảng 28,63 triệu đồng/tháng mới bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế. Điều này cho thấy chính sách hướng khá rõ vào nhóm thu nhập trung bình – nhóm đang chịu áp lực lớn về chi phí sinh hoạt, đặc biệt là chi cho học tập và chăm sóc sức khỏe, nhưng lại không nằm trong nhóm được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp.
Đánh giá từ chuyên gia và tác động dài hạn
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Trường - Trưởng Khoa Thuế và Hải quan (Học viện Tài chính), khoản giảm trừ đối với chi phí y tế, giáo dục không tách rời khỏi cơ chế giảm trừ gia cảnh hiện hành, mà là phần hỗ trợ bổ sung thêm cho người nộp thuế. Ông nghiêng về phương án 2 với mức 23 triệu đồng/năm đối với khoản chi cho y tế và 24 triệu đồng/năm đối với khoản chi cho giáo dục - đào tạo, vì phương án này không chỉ dựa trên số liệu hiện tại mà còn tính đến yếu tố trượt giá và xu hướng tăng chi tiêu trong những năm tới.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc mở rộng giảm trừ chắc chắn sẽ làm giảm thu trong ngắn hạn. Nếu áp dụng phương án 2, số giảm thu ước khoảng 7.697 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng đây là sự điều chỉnh cần thiết, bởi lợi ích mang lại không chỉ dừng ở việc giảm thuế trước mắt mà còn giúp người dân có thêm điều kiện đầu tư cho giáo dục và y tế – hai lĩnh vực có tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động trong dài hạn.
Đây cũng là bước cụ thể hóa các định hướng lớn tại Nghị quyết số 71-NQ/TW năm 2025 về phát triển giáo dục, đào tạo và Nghị quyết số 72-NQ/TW năm 2025 về nâng cao sức khỏe nhân dân. Khi người dân có thu nhập khả dụng cao hơn, họ sẽ chi tiêu nhiều hơn cho các dịch vụ thiết yếu, từ đó không chỉ cải thiện đời sống mà còn góp phần thúc đẩy các ngành dịch vụ liên quan phát triển.
Điều kiện thực hiện và kết luận
Để bảo đảm chính sách được thực hiện đúng mục tiêu, dự thảo cũng đưa ra các điều kiện khá chặt chẽ. Các khoản chi được giảm trừ phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ; đối với chi phí y tế phải kèm bảng kê theo quy định của ngành y tế và không được thanh toán từ các nguồn khác. Quy định này nhằm tránh trùng lặp hoặc lợi dụng chính sách, đồng thời vẫn bảo đảm tính minh bạch trong thực hiện.
Việc bổ sung giảm trừ đối với chi phí y tế và giáo dục không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật trong chính sách thuế, mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận: đưa chính sách đến gần hơn với đời sống. Khi những khoản chi thiết yếu được tính đến, chính sách thuế sẽ công bằng hơn, người dân cũng cảm nhận rõ hơn sự hỗ trợ. Về lâu dài, đây cũng là cách nhà nước gián tiếp đầu tư cho con người thông qua việc để người dân giữ lại nhiều hơn thu nhập để chi cho học tập và chăm sóc sức khỏe.
