Cục Thuế cảnh báo nghiêm trọng về tình trạng doanh nghiệp sử dụng 2 sổ sách kế toán để gian lận thuế
Tại cuộc họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính diễn ra vào chiều ngày 9/4, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế đã đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ về tình trạng doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ sách kế toán. Ông Long khẳng định đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhằm mục đích gian lận thuế và/hoặc gian lận trong công tác lập, phát hành báo cáo tài chính.
Hành vi tinh vi và khó phát hiện
Ông Lê Long nhấn mạnh: "Đây không chỉ là vấn đề gây thất thu ngân sách Nhà nước mà còn ảnh hưởng lâu dài tới nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại là hành vi này có thể diễn ra một cách có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng".
Phó Cục trưởng Cục Thuế cũng nhắc đến một số vụ án lớn đã được cơ quan chức năng phát hiện và làm rõ trong thời gian qua, bao gồm vụ án tại Công ty Hoàng Long và gần đây nhất là vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu.
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng vi phạm
Cục Thuế đã nhận diện một số nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này:
- Ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế.
- Doanh nghiệp có động cơ mạnh mẽ trong việc tối đa hóa lợi nhuận và giảm nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước.
- Một số doanh nghiệp chưa nhận diện đầy đủ rủi ro hình sự phải đối mặt, hoặc chấp nhận đánh đổi.
- Doanh nghiệp vi phạm cho rằng hành vi này dễ che giấu, khó bị phát hiện.
Giải pháp kiểm soát và phòng ngừa
Trên cơ sở nhận diện tình hình trong công tác quản lý thuế, Cục Thuế đã ban hành công văn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm kế toán - tài chính do đơn vị mình cung cấp đến hết ngày 31/3/2026, gửi về Cục Thuế trước ngày 8/4/2026.
Theo số liệu cập nhật đến hết ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 tổ chức, với thông tin của khoảng gần 13.000 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán do các tổ chức này cung cấp. Cục Thuế đang tiếp tục phối hợp với các đơn vị để tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước.
Ứng dụng công nghệ cao trong kiểm soát
Ông Lê Long cho biết Cục Thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, đồng thời sẽ tiếp tục tăng cường thêm các giải pháp trọng tâm trong thời gian tới:
- Tăng cường kiểm soát dòng tiền và giảm sử dụng tiền mặt: Đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.
- Ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu: Sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu 2 sổ kế toán thông qua các biểu hiện như doanh thu biến động bất thường, biên lợi nhuận thấp bất thường; chuyển từ kiểm tra thủ công sang kiểm soát trên cơ sở dữ liệu.
- Tăng cường quản lý rủi ro hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán: Tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực đối với các ngành có rủi ro cao. Đồng thời đề nghị các đơn vị cung cấp phần mềm, giải pháp kế toán cung cấp danh sách khách hàng để phục vụ kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm kế toán.
- Nâng cao hiệu quả phối hợp điều tra và xử lý hình sự: Kịp thời xác định dấu hiệu tổ chức, cá nhân gian lận thuế, trốn thuế; củng cố hồ sơ để chuyển cơ quan công an khi có dấu hiệu vi phạm.
- Đẩy mạnh công tác truyền thông, công khai, minh bạch: Tăng cường cảnh báo rủi ro pháp lý khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thuế; tiếp tục triển khai chương trình "hóa đơn may mắn" nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn; nghiên cứu cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố giác tổ chức, cá nhân bán hàng không xuất hóa đơn dẫn tới vi phạm về thuế.
Cục Thuế cũng sử dụng các dữ liệu thu thập được để rà soát, đưa ra cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có sử dụng song song nhiều sổ kế toán trong các năm 2024-2025, phục vụ công tác quản lý thuế một cách hiệu quả và toàn diện.
