Cảnh báo nghiêm trọng về tình trạng doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán
Tại cuộc họp báo mới đây, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế, đã đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ về hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong cộng đồng doanh nghiệp. Ông khẳng định rằng việc các doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán – một để theo dõi hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế và một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước – là không thể chấp nhận được.
Hành vi gian lận đa mục đích và hậu quả nghiêm trọng
Theo ông Lê Long, hành vi này không chỉ nhằm mục đích gian lận thuế đơn thuần mà còn phục vụ cho nhiều mục đích sai lệch khác. Cụ thể, doanh nghiệp có thể lập báo cáo tài chính không trung thực để tham gia đấu thầu, vay vốn ngân hàng, hoặc che giấu doanh thu thực tế. Điều này phản ánh ý thức trách nhiệm xã hội còn hạn chế của một bộ phận chủ doanh nghiệp, gây ảnh hưởng tiêu cực lâu dài đến nền kinh tế và môi trường kinh doanh công bằng.
Ông nhấn mạnh rằng hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán thường diễn ra một cách có hệ thống, tinh vi, và rất khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu từ các cơ quan chức năng. Thực tế thời gian qua đã ghi nhận nhiều vụ việc điển hình với quy mô và tính chất ngày càng nghiêm trọng.
- Công ty Hoàng Long: Sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán để che giấu doanh thu, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước hơn 241 tỷ đồng.
- Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu: Áp dụng hai phần mềm kế toán khác nhau để quản lý và kê khai thuế, dẫn đến thất thu khoảng 150 tỷ đồng.
Nguyên nhân sâu xa và động thái quản lý từ Cục Thuế
Phân tích nguyên nhân, ông Lê Long cho rằng tình trạng này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, bao gồm ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh còn yếu kém, động cơ tối đa hóa lợi nhuận bằng mọi giá, và sự thiếu nhận thức về rủi ro pháp lý. Một số doanh nghiệp thậm chí còn chấp nhận đánh đổi, tin rằng hành vi này dễ che giấu và khó bị phát hiện.
Trước thực trạng đáng báo động, Cục Thuế đã triển khai nhiều biện pháp cụ thể để tăng cường quản lý. Mới đây, cơ quan này đã ban hành công văn yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đang sử dụng phần mềm kế toán, với thời hạn báo cáo trước ngày 8/4 và cập nhật định kỳ hàng tháng. Tính đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được dữ liệu từ 42 tổ chức, cung cấp thông tin của 12.809 khách hàng sử dụng phần mềm kế toán trên phạm vi cả nước.
Từ tháng 4/2026, cơ quan thuế sẽ tiến hành rà soát dữ liệu này, đưa ra các cảnh báo và khuyến nghị đối với những tổ chức, doanh nghiệp có dấu hiệu sử dụng song song nhiều hệ thống sổ kế toán. Đồng thời, ngành Thuế đang đẩy mạnh hiện đại hóa công tác quản lý thông qua các giải pháp công nghệ tiên tiến.
- Sử dụng Big Data và Trí tuệ nhân tạo (AI): Để phân tích rủi ro, phát hiện các dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu đột ngột hoặc biên lợi nhuận thấp không hợp lý, từ đó chuyển từ kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu.
- Kiểm soát chặt chẽ dòng tiền: Giảm sử dụng tiền mặt, tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, đặc biệt tập trung vào các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.
- Quản lý rủi ro đối với hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán: Yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng theo thời gian thực đối với các lĩnh vực có rủi ro cao, đồng thời phối hợp với nhà cung cấp phần mềm để ngăn chặn việc sử dụng nhiều hệ thống kế toán.
Giải pháp đồng bộ và hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch
Công tác phối hợp điều tra và xử lý hình sự cũng được chú trọng, với việc kịp thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu tội phạm. Bên cạnh đó, Cục Thuế đẩy mạnh truyền thông, công khai minh bạch để cảnh báo rủi ro pháp lý, khuyến khích người tiêu dùng yêu cầu hóa đơn, và thiết lập cơ chế khuyến khích tố cáo hành vi vi phạm về thuế.
Liên quan đến hiện tượng doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng báo lỗ hoặc lãi rất thấp, ông Lê Long tiết lộ rằng qua rà soát dữ liệu toàn quốc, có hơn 400 doanh nghiệp với doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên vẫn kê khai lỗ. Mặc dù có thể tồn tại nguyên nhân khách quan, nhưng nhiều doanh nghiệp thua lỗ trong thời gian dài vẫn mở rộng quy mô và tăng vốn đầu tư, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai thuế.
Để khắc phục tình trạng này, ngành thuế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bao gồm tuyên truyền về việc kê khai trung thực, cảnh báo hậu quả pháp lý, và tăng cường kiểm tra tại trụ sở. Cục Thuế cũng xây dựng chuyên đề quản lý thuế đối với doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lập danh sách các doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên lỗ liên tiếp hai năm để phân tích rủi ro và đưa vào kế hoạch kiểm tra năm 2026.
Theo Cục Thuế, việc kết hợp hoàn thiện chính sách, ứng dụng công nghệ và nâng cao ý thức tuân thủ của người nộp thuế sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, tạo nền tảng vững chắc cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
