Bốn năm trước, trên sân Philippe Chatrier, sau khi chơi ngang ngửa với Rafael Nadal ở bán kết Roland Garros 2022, Alexander Zverev buộc phải bỏ cuộc vì chấn thương mắt cá chân. Hai năm sau, cũng tại giải đấu này, anh dẫn Carlos Alcaraz 2-1 trước khi thua ngược. Trước đó, tại Mỹ mở rộng 2020, khi nhiều tay vợt hàng đầu vắng mặt, Zverev chỉ còn cách danh hiệu một ván giao bóng thắng lợi, nhưng lại để thua Dominic Thiem. Grand Slam cứ như vết đen lớn nhất trong sự nghiệp của tay vợt người Đức.
Chất ngoan cường của Zverev
Điểm nổi bật nhất trên sân Philippe Chatrier là dòng chữ chạy dài giữa hai tầng khán đài: Victory belongs to the most tenacious, nghĩa là Vinh quang thuộc về người ngoan cường nhất. Mặt sân đất nện chậm là sân khấu của những đường bóng bền bỉ đến kinh ngạc, nơi các tay vợt có thể đấu đến vài chục đường vợt mỗi điểm. Đây là lãnh địa của những tay vợt thép lạnh như Borg, Lendl, Wilander. Và đặc biệt là Nadal, 14 lần vô địch Roland Garros, hiện thân cho sự ngoan cường không bao giờ bỏ cuộc. Anh làm chủ sân khấu này đến mức những người vĩ đại khác chỉ còn ít đất diễn: Federer với một chiếc cúp và Djokovic với ba chiếc cúp.
Trận chung kết năm ngoái, Alcaraz thua trước hai ván, đối diện với vài match-point, đã lội ngược dòng thắng Sinner. Dòng chữ kia trên sân càng thêm lấp lánh.
Rạng sáng nay (8.6), là một trận chung kết ở mức độ thấp hơn, nhưng không thiếu chất ngoan cường. Ta phải đồng ý với nhau một điều, ngoan cường không phải là thứ xuất hiện trong một đường bóng, một game đấu, ván đấu hay trận đấu, nó là một quá trình rất dài: vài năm, chục năm, cả đời. Hôm nay, Zverev đã tìm thấy sự ngoan cường đó sau nhiều năm tìm kiếm. Nếu bạn thấy sự ngoan cường trong một ván đấu, nó là hiện thân của một quá trình tìm kiếm lâu dài, chứ không rơi từ trời xuống. Ta phải đồng ý nữa, ngoan cường đến chủ yếu từ những sợi thần kinh chứ không phải cơ bắp. Anh vẫn khỏe đấy, cơ bắp còn sung, máu vẫn tươi màu ô-xy, nhưng đầu óc kiệt quệ thì anh không làm việc gì ra hồn. Chắc chắn có những lúc chính bạn cảm thấy như vậy, dù không đau ốm bệnh tật, nhưng không thiết làm gì.
Bằng chứng là trong trận chung kết đó, Cobolli đánh rất ngoan cường ở ván 4, rượt đuổi rồi thắng Zverev ở loạt tie-break, gỡ hòa 2-2. Nhưng sang ván thứ 5, Cobolli gần như đánh mất chính mình. Thể lực vẫn tốt, thậm chí còn ăn đứt Zverev, nhưng các cú đánh cứ đi lạc. Đó là vì Cobolli đã tiêu tốn gần hết thần kinh cho ván 4 rồi, ván đấu đó bào mòn gần hết sự ngoan cường của cậu ta. Bạn thấy cú smash của Cobolli trong điểm kết thúc trận đấu không, một cú ẩu tả vô cùng của một người khi tâm trí đi lạc.
Nhìn rộng ra, ta sẽ thấy không ít trường hợp các tay vợt hạng nhất đánh mất phong độ, hứng thú, chán ngấy thi đấu trong vài tháng, có khi vài năm sau mới khôi phục lại trạng thái thần kinh tốt nhất. Tức là sự bào mòn, tiêu tốn ngoan cường không chỉ diễn ra qua ván đấu, trận đấu như Cobolli, mà có biên độ thời gian rộng vô chừng.
Zverev không thiếu tài năng, cậu ta vô địch nhiều giải. Bằng chứng là chỉ tính riêng tiền thưởng từ các giải đấu (thang đo thực tế cho trình độ), Zverev xếp thứ 7 mọi thời đại, sau Djokovic, Nadal, Federer, Murray, Alcaraz, Sinner. Nhưng Zverev chưa chạm đến Grand Slam, biên độ xa nhất của sự ngoan cường trong môn thể thao này.
Trước đây, Zverev từng bị giới chuyên môn và người hâm mộ dán nhãn là một tay vợt yếu tâm lý, thường xuyên sa sút vào những thời điểm quyết định tại các giải Grand Slam. Mỗi khi gặp áp lực lớn, cú giao bóng của Zverev thường bị vỡ. Anh từng có những trận đấu phạm tới hơn 10 đến 20 lỗi giao bóng kép, đánh mất hoàn toàn lợi thế. Trận chung kết ám ảnh Mỹ mở rộng 2020 minh chứng đỉnh điểm cho sự đổ vỡ. Zverev đã dẫn trước Thiem 2-0 và có break ở ván quyết định, nhưng áp lực tâm lý đè nặng khiến anh đánh mất thế trận và thua ngược đầy cay đắng.
Nhưng thời gian là người thầy vĩ đại nhất. Trận thua cay đắng đó. Chấn thương tại Roland Garros 2022 rách toàn bộ dây chằng mắt cá chân khiến Zverev phải mất 7 tháng ngồi không. Hai trận thua tại chung kết Grand Slam nữa (trước Alcaraz và Sinner). Và nhiều thứ khác đã tôi luyện cho những sợi thần kinh của Zverev bền chắc hơn.
Điểm cộng cho Zverev
Tới đây, thêm cho Zverev một điểm cộng nữa trên hành trình tìm kiếm sự ngoan cường. Cậu ta bị phát hiện mắc bệnh tiểu đường từ năm 3 tuổi, sống chung với bệnh tật từ đó, luôn mang theo máy đo đường huyết, thường xuyên phải tiêm insulin.
Tiểu đường là một thử thách khắc nghiệt trong thể thao đỉnh cao vì nó trực tiếp phá hủy hệ thống quản lý năng lượng của cơ thể. Khi vận động với cường độ cao, cơ bắp tiêu thụ đường (glucose) trong máu rất nhanh. Nếu đường huyết hạ quá thấp, vận động viên sẽ đối mặt với: mất phối hợp vận động, tay chân bủn rủn, hoa mắt; suy giảm nhận thức, não bộ mất khả năng đưa ra quyết định nhanh; nguy hiểm tính mạng nếu không bổ sung đường kịp thời, có thể bị ngất xỉu, co giật, hôn mê; máu lưu thông kém, khiến việc mang ô-xy và dưỡng chất đến cơ bắp kém hiệu quả; cơ bắp chóng mệt và chuột rút do khả năng chuyển hóa năng lượng bị lỗi, tích tụ axit lactic nhanh hơn; phục hồi siêu chậm sau các trận đấu dài 4-5 tiếng, cơ thể mất nhiều thời gian hơn để chữa lành các tổn thương vi mô trong cơ bắp.
Zverev có thể kiểm soát lượng đường huyết hoàn hảo để thi đấu 5 ván ở các giải Grand Slam có thể được coi là một kỳ tích của y học thể thao. Và cuối cùng, anh đã được đền đáp: chiếc cúp vô địch Roland Garros 2024.
