Thực hiện Quyết định số 291/QĐ-TTg ngày 13/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 1069/QĐ-BYT, yêu cầu tăng tổng tỷ suất sinh trung bình 2% mỗi năm trên phạm vi cả nước.
Theo Bộ Y tế, mức sinh tại Việt Nam đang giảm xuống dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (năm 2021) xuống còn 1,91 con/phụ nữ (năm 2024) và 1,93 con/phụ nữ (năm 2025), không đạt mục tiêu duy trì vững chắc mức sinh thay thế giai đoạn 2020-2025. Xu hướng giảm sinh diễn ra rộng khắp, cả ở những khu vực có mức sinh cao và thấp. Dự báo đến năm 2030, mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc khó có thể đạt được nếu không có các biện pháp can thiệp mạnh mẽ.
Mục tiêu cụ thể của Quyết định 1069/QĐ-BYT
Quyết định 1069/QĐ-BYT đặt ra các mục tiêu quan trọng: tăng trung bình 2% tổng tỷ suất sinh mỗi năm; trên 95% các cặp vợ chồng, nam, nữ trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin về kết hôn, sinh con để đạt và duy trì mức sinh thay thế; 100% tỉnh, thành phố thực hiện chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con.
Giải pháp đồng bộ
Để đạt mục tiêu, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các biện pháp hỗ trợ dân số phù hợp với bối cảnh kinh tế-xã hội hiện nay. Bộ Y tế đề nghị đổi mới toàn diện nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục về dân số và sức khỏe sinh sản trong và ngoài nhà trường, phù hợp với từng cấp học, lứa tuổi. Mục tiêu giáo dục là trang bị kiến thức, kỹ năng về cơ quan sinh sản, chăm sóc sức khỏe sinh sản; phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, vô sinh và các bệnh lây truyền qua đường tình dục; định hình giá trị của hôn nhân và sinh con vì lợi ích gia đình và tương lai bền vững của đất nước.
Chương trình sẽ thí điểm và từng bước mở rộng giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản trong tình hình mới. Đồng thời, rà soát, đề xuất sửa đổi các quy định không phù hợp với mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, đặc biệt là quy định xử lý vi phạm chính sách dân số hiện hành. Cũng sẽ ban hành quy định đề cao tính tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong việc sinh con, nuôi dạy con tốt, xây dựng gia đình hạnh phúc.
Chính sách hỗ trợ cụ thể
Căn cứ điều kiện kinh tế-xã hội và ngân sách, các tỉnh, thành phố sẽ có chính sách hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con, ưu tiên cho những nơi có mức sinh thấp và dân tộc thiểu số rất ít người. Các chính sách khuyến khích sinh con bao gồm: rà soát, bãi bỏ quy định giảm sinh, tiêu chí giảm sinh con thứ 3; sửa đổi, bổ sung chính sách khuyến khích sinh con; hỗ trợ nuôi dạy con tốt; khuyến khích không kết hôn muộn, không sinh con muộn và không sinh ít con.
Nghiên cứu tác động của chính sách lao động, việc làm, nhà ở, phúc lợi xã hội, giáo dục, y tế đến quyết định sinh con; sửa đổi, bổ sung chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con; khuyến khích thanh niên không kết hôn muộn. Thí điểm các biện pháp hỗ trợ sinh con, sinh đủ hai con, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Các hỗ trợ cụ thể: phát triển câu lạc bộ kết bạn trăm năm, hỗ trợ nam nữ thanh niên kết bạn; khuyến khích kết hôn trước 30 tuổi, không kết hôn muộn và sớm sinh con; xây dựng môi trường, cộng đồng phù hợp với gia đình nuôi con nhỏ; dịch vụ thân thiện như đưa đón trẻ, trông trẻ, ngân hàng sữa mẹ, bác sĩ gia đình. Bố trí địa điểm xây dựng điểm trông giữ trẻ, nhà mẫu giáo phù hợp với điều kiện của bà mẹ, nhất là tại khu kinh tế, khu công nghiệp, khu đô thị; hỗ trợ phụ nữ mang thai, sinh con và sinh đủ hai con; tạo điều kiện trở lại nơi làm việc sau sinh; miễn giảm đóng góp công ích; ưu tiên vào trường công lập, hỗ trợ chi phí giáo dục trẻ em.
Mục tiêu đến năm 2030
Bộ Y tế phấn đấu đạt và duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030 và tiếp tục duy trì những năm sau, góp phần đáp ứng nguồn nhân lực ổn định, phát triển nhanh, bền vững. Khuyến khích cá nhân, cặp vợ chồng sinh con và sinh đủ hai con, tránh già hóa dân số nhanh, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
