Chính sách an sinh lớn nhất cho người dân đang được hiện thực hóa qua chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về phát triển nhà ở cho thuê. Quan điểm này nhận được sự hưởng ứng nhiệt thành từ chuyên gia, doanh nghiệp và người dân.
Chuyển đổi tư duy về an sinh nhà ở
TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị (Học viện Chính trị khu vực II), đánh giá đây là quan điểm chiến lược của Đảng và Nhà nước. Từ Nghị quyết Trung ương 8 khóa XIII, các vấn đề an sinh xã hội như nhà ở công nhân, nhà ở cho thuê, y tế, giáo dục đã được quan tâm. Hiện nay, việc xác định nhà ở cho thuê là trụ cột đánh dấu bước chuyển từ sở hữu nhà như tài sản tích lũy sang quyền sử dụng. Trong xã hội dân giàu, nước mạnh, mọi người đều có quyền sử dụng nhà ở, chỗ ở.
TS Nguyễn Văn Điển nhấn mạnh: "Đặc biệt, sau sáp nhập, quy mô đô thị mở rộng, nhu cầu nhà ở cho chuyên gia, lao động nhập cư tăng cao. Khi nhà nước quy hoạch khu nhà ở cho thuê tập trung, kết hợp đầu tư y tế, giáo dục, đây là chính sách đãi ngộ, an sinh tốt nhất cho người dân, công nhân, người nhập cư tại các địa phương phát triển như Đồng Nai, TP.HCM."
Tiếp cận gần hơn với nhu cầu thực tế
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, cho rằng chỉ đạo lần này tiếp cận gần hơn với nhu cầu sống thực tế. Trước đây, chính sách nhà ở mặc định mục tiêu giúp người dân sở hữu nhà, phù hợp khi thị trường sơ khai. Nhưng khi giá nhà đô thị tăng nhanh hơn thu nhập, việc xem quyền sở hữu là thước đo an sinh duy nhất khiến chính sách xa rời thực tế. Không phải ai cũng cần sở hữu nhà ngay, nhưng mọi người đều cần quyền sống ổn định.
Thông qua chính sách phát triển nhà ở, Nhà nước thúc đẩy hạ tầng, đô thị, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia. Chính phủ đã quan tâm phát triển nhà ở xã hội, quỹ nhà ở quốc gia. Trên tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các chủ trương, giải pháp quản lý hiệu quả cho nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, kiểm soát đầu cơ sẽ được đẩy nhanh.
Triệt tiêu tình trạng trục lợi nhà ở
Luật sư Trương Anh Tú phân tích nghịch lý đô thị: người vận hành nền kinh tế lại khó sống trong chính thành phố đó. Công nhân, lao động nhập cư, người trẻ đối diện áp lực chi phí nhà ở, khả năng tiếp cận nhà ở thương mại ngày càng xa vời. Nếu chỉ tập trung phát triển nhà ở để bán, kể cả nhà ở xã hội, nguy cơ méo mó chính sách lớn.
Ông Trương Anh Tú nói: "Thực tế xuất hiện nhiều trường hợp hợp thức điều kiện mua nhà ở xã hội vì kỳ vọng tài sản, không phải nhu cầu ở thật. Chính sách chỉ xoay quanh quyền sở hữu dễ biến an sinh thành cuộc đua tích sản. Nhóm cần hỗ trợ thực sự chỉ cần nơi ở ổn định để làm việc."
Ông khẳng định mô hình nhà ở cho thuê tiếp cận nhu cầu ở thật thay vì đầu tư. Người lao động nghèo cần không gian sống an toàn, ổn định, chi phí phù hợp. Xã hội cần thay đổi quan niệm thuê nhà là tạm bợ. Ở nhiều nước phát triển, tỷ lệ thuê nhà dài hạn cao nhưng không làm giảm chất lượng sống. An sinh đô thị không chỉ đo bằng tỷ lệ sở hữu nhà, mà bằng khả năng tiếp cận chỗ ở phù hợp với thu nhập, được bảo vệ pháp lý.
Hệ sinh thái cho thuê chuyên nghiệp
Thị trường cho thuê nhà tại Việt Nam vẫn nhỏ lẻ, tự phát, thiếu chuyên nghiệp. Công nhân, lao động nhập cư sống trong khu trọ chật hẹp, thiếu tiêu chuẩn về môi trường, hạ tầng, phòng cháy chữa cháy, không có cơ chế bảo vệ khi tranh chấp. Nếu xác định nhà ở cho thuê là chiến lược quốc gia, cần hình thành hệ sinh thái cho thuê chuyên nghiệp, tạo niềm tin dài hạn.
Ông Trần Quốc Dũng, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, thừa nhận giá nhà tại các thành phố lớn tăng nhanh hơn thu nhập. Với công nhân, người nhập cư, người trẻ, sở hữu nhà là mục tiêu xa vời. Nhu cầu cấp thiết là chỗ ở ổn định, an toàn, chi phí hợp lý. Phát triển nhà ở cho thuê hạn chế đầu cơ, sang nhượng, trục lợi chính sách nhà ở xã hội. Nếu nhà ở cho thuê dài hạn, đối tượng thụ hưởng sát hơn với mục tiêu an sinh, giúp thị trường bất động sản cân bằng, giảm tâm lý chạy theo sở hữu bằng mọi giá.
Ông Dũng giải thích: "Nhà ở cho thuê là xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển. Nền kinh tế hiện đại cần lực lượng lao động linh hoạt. Khi có hệ thống nhà cho thuê chất lượng, người lao động có thêm lựa chọn phù hợp tài chính, thay vì áp lực vay mua nhà kéo dài hàng chục năm."
Nhà nước góp vốn cùng doanh nghiệp
Để chỉ đạo đi vào cuộc sống, TS Nguyễn Văn Điển đề xuất nhà nước cần vốn mồi, kết hợp với doanh nghiệp phát triển bất động sản, tham gia bằng quỹ đất công. Thay vì đấu giá xây nhà thương mại, nhà nước góp vốn với doanh nghiệp xây nhà cho thuê 30-40 năm. Liên doanh giúp nhà nước điều tiết giá hợp lý. Doanh nghiệp khai thác lợi nhuận từ vận hành cửa hàng, tiện ích, cam kết chất lượng công trình.
Cần giải pháp tài chính: thành lập quỹ phát triển nhà ở cho thuê của tỉnh, thành phố, mở rộng lên quỹ quốc gia. Quỹ cho doanh nghiệp vay lãi suất thấp, khoảng 4,5%/năm, hấp dẫn hơn lãi vay 8-10%/năm. Đi cùng là công cụ thuế, phí, lệ phí: xây dựng luật tài sản, đánh thuế căn nhà thứ hai trở lên để hạn chế đầu cơ, góp phần xây dựng quỹ phát triển nhà ở cho thuê đủ mạnh, tăng nguồn cung thực tế.
TS Nguyễn Văn Điển nhấn mạnh: "Chỉ khi an cư, người dân mới yên tâm làm việc, cống hiến, sinh con, đầu tư học hành, chăm sóc người già. Đây là chính sách nhân văn, thể hiện tinh thần trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, phù hợp với xu thế phát triển."
Ông Trần Quốc Dũng đồng tình cần triển khai đồng bộ: thay đổi tư duy chính sách, xem nhà ở cho thuê là hạ tầng an sinh đô thị dài hạn; quy hoạch quỹ đất tại đô thị lớn, khu công nghiệp; ưu đãi về tiền sử dụng đất, tín dụng, thuế; hình thành doanh nghiệp hoặc quỹ đầu tư chuyên phát triển nhà cho thuê dài hạn; xây dựng khung pháp lý về giá thuê, thời hạn, quyền nghĩa vụ; phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, trường học, y tế, dịch vụ thiết yếu.
Kinh nghiệm quốc tế
Mô hình nhà ở cho thuê đã hiệu quả tại nhiều nước. Singapore: 100% quỹ đất nhà nước xây nhà cho thuê, có quỹ tài chính duy trì, cải tạo. Đức: nhà nước kết hợp doanh nghiệp xây quỹ nhà cho thuê, kiểm soát giá thuê chặt chẽ. Áo: hơn 60% dân số thuê nhà từ nhà nước hoặc doanh nghiệp với chất lượng tốt, giá hợp lý.
Nếu triển khai bài bản, nhà ở cho thuê không chỉ là giải pháp an sinh xã hội mà còn xây dựng thị trường bất động sản lành mạnh, bền vững, phù hợp khả năng chi trả của đại đa số người dân.
