Đây là nhiệm vụ chính trị mang đậm nghĩa tình của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Hiện nay, toàn địa bàn thành phố có 18 nghĩa trang liệt sĩ với hơn 46.000 phần mộ. Qua rà soát, có 9.869 mộ chưa xác định được thông tin, cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Riêng tại nghĩa trang liệt sĩ Thành phố có 13.821 mộ, trong đó 1.739 mộ thuộc diện cần lấy mẫu.
Triển khai thí điểm và rút kinh nghiệm
Thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia 515 và Bộ Quốc phòng, Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức làm trước tại nghĩa trang liệt sĩ Thành phố nhằm rút kinh nghiệm trước khi triển khai diện rộng. Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 và Thành phố Hồ Chí Minh đã kiểm tra công tác chuẩn bị thực hiện lấy mẫu giám định ADN. Công tác này được triển khai trong điều kiện đặc biệt khó khăn khi đây là nhiệm vụ hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ.
Những thách thức trong quá trình thực hiện
Quá trình khảo sát cho thấy nhiều phần mộ đã được tôn tạo qua nhiều giai đoạn, kết cấu kiên cố, hài cốt phân hủy mạnh sau nhiều thập niên. Hồ sơ lưu trữ, sơ đồ mộ ở một số nơi chưa đồng bộ, gây nhiều trở ngại cho việc xác định cũng như đối chiếu thông tin. Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh đã phát biểu về những khó khăn này.
Dù vậy, với sự phối hợp của các cơ quan chuyên môn, lực lượng quân đội, ngành y tế, chính quyền địa phương cùng sự hỗ trợ của các đơn vị công nghệ, công tác lấy mẫu bước đầu đạt kết quả tích cực. Ban Chỉ đạo 515 Thành phố đã thành lập tổ lấy mẫu gồm 50 cán bộ, chiến sĩ và lực lượng phục vụ, triển khai đồng bộ các khâu khảo sát, khai quật, lấy mẫu, số hóa dữ liệu và bàn giao mẫu phẩm.
Quy trình chặt chẽ và ứng dụng công nghệ
Hệ thống vật chất chuyên dụng, khu vực lấy mẫu và phần mềm quản lý dữ liệu được chuẩn bị đồng bộ theo hướng dẫn chuyên môn. Sau những ngày đầu triển khai, lực lượng chức năng đã khai quật, lấy mẫu 100 phần mộ. Trong đó, 61 mộ thu được mẫu phẩm đủ điều kiện giám định ADN, nhiều trường hợp mộ không còn khả năng lấy mẫu do hài cốt phân hủy hoàn toàn. Toàn bộ quy trình được thực hiện nghiêm ngặt theo hướng dẫn chỉ đạo của Bộ Quốc phòng, từ khâu khai quật, lấy mẫu, bảo quản, lưu trữ đến vận chuyển đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh sai sót và lây nhiễm chéo mẫu phẩm.
Điểm đáng chú ý là công tác số hóa thông tin được triển khai đồng thời trong toàn bộ quá trình thực hiện. Mỗi phần mộ được đối soát đầy đủ giữa sơ đồ vị trí, mã định danh, thông tin hồ sơ và hộp lưu mẫu nhằm bảo đảm tính chính xác tuyệt đối.
Ý nghĩa chính trị và đạo lý dân tộc
Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Thành phố nhấn mạnh: “Thành công của nhiệm vụ phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp và địa phương. Cần chuẩn bị kỹ về nhân lực, vật chất, tăng cường giám sát và chủ động xử lý các khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện”.
Đại diện ngành y tế cũng cho biết, dù còn khó khăn về nhân lực, kinh phí và cơ sở vật chất, các đơn vị chuyên môn vẫn sẵn sàng phối hợp để bảo đảm quy trình thực hiện diễn ra đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn tuyệt đối.
Đánh giá về kết quả bước đầu, Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Quân khu 7, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu ghi nhận Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức thực hiện chặt chẽ, đúng quy trình, đồng bộ và nghiêm túc. Đồng chí khẳng định việc lấy mẫu, số hóa và giám định ADN hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị đặc biệt quan trọng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Mục tiêu hoàn thành vào tháng 5/2027
Theo kế hoạch, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến tháng 5/2027 hoàn thành lấy mẫu cho toàn bộ 9.869 mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 18 nghĩa trang trên địa bàn. Để đạt mục tiêu này, Ban Chỉ đạo 515 Thành phố xác định tiếp tục kiện toàn các tổ chuyên trách, tăng cường tập huấn chuyên sâu, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và siết chặt công tác kiểm tra, giám sát trong toàn bộ quy trình thực hiện.
Mỗi mẫu phẩm được lấy thành công là thêm một cơ hội nối lại thông tin còn dang dở của lịch sử, thêm hy vọng để thân nhân liệt sĩ tìm lại tên tuổi, quê hương và phần mộ người thân sau nhiều năm chờ đợi. Vì thế, những người thực hiện cần sự cẩn trọng, trách nhiệm và quyết tâm cao nhất để hoàn thành đúng tiến độ “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
