Doanh nghiệp thở phào khi Nghị định 46 tạm dừng hiệu lực
Sau khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP về an toàn thực phẩm (ATTP) được tạm ngưng hiệu lực áp dụng đến hết ngày 15/4, cộng đồng doanh nghiệp đã thở phào nhẹ nhõm. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời trước mắt, trong khi các vấn đề cốt lõi về phương thức xây dựng và thực thi chính sách vẫn cần được giải quyết triệt để.
Áp lực khổng lồ từ nghị định phạm vi rộng
Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA), nhận định: "Việc bảo đảm ATTP là mục tiêu tối quan trọng, nhưng không chỉ nằm ở mục tiêu quản lý mà là cách tiếp cận chính sách và khả năng thực thi. Một nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động toàn bộ chuỗi cung ứng nhập khẩu - sản xuất - lưu thông thực phẩm, lẽ ra cần có thời gian chuyển tiếp hợp lý."
Theo bà Chi, Nghị định 46 giao khối lượng công việc khổng lồ cho cơ quan chuyên môn tại địa phương, bao gồm:
- Thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp
- Xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm
- Tổ chức lấy mẫu và phối hợp kiểm tra nhà nước
- Cấp các loại giấy xác nhận đa dạng
Đây không chỉ là tăng số lượng thủ tục, mà là tăng mạnh yêu cầu về chuyên môn sâu, nhân lực có chứng chỉ, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn và quy trình phối hợp liên ngành.
Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế với địa bàn quản lý rộng, việc giao thêm nhiệm vụ yêu cầu chuyên môn cao mà chưa có đánh giá đầy đủ về năng lực thực thi tiềm ẩn rủi ro lớn.
Bà Chi cảnh báo: "Khi thời gian khởi động của pháp luật không được bảo đảm, rủi ro đứt gãy trong thực thi là điều khó tránh khỏi. Nếu lực lượng thực thi bị quá tải, doanh nghiệp sẽ gánh chịu hệ quả dưới dạng bị kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, chậm thông quan, ảnh hưởng sản xuất, kinh doanh và gia tăng chi phí tuân thủ."
Kiến nghị chuyển đổi sang mô hình hậu kiểm
Phù hợp với thực tiễn thương mại
Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), đề xuất hoàn thiện quy định liên quan sản phẩm thực vật dùng làm thực phẩm. Theo quy định hiện hành, quốc gia xuất khẩu phải được Việt Nam chấp thuận; cơ sở sản xuất nước ngoài phải được công nhận; mỗi lô hàng phải có giấy chứng nhận ATTP của nước xuất khẩu.
Tuy nhiên, VPSA nhận định các điều kiện này chưa phù hợp với thực tiễn thương mại hồ tiêu và gia vị khô, nhất là trong bối cảnh giao dịch qua thương nhân và kho trung chuyển rất phổ biến.
Xu hướng quản lý toàn cầu
Đại diện Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM cho biết, xu hướng quản lý trên thế giới đã chuyển sang hậu kiểm, dựa trên quản lý rủi ro. Thay vì dàn trải tiền kiểm diện rộng, các nước tập trung nguồn lực vào nhóm sản phẩm, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng có nguy cơ cao.
Đây cũng là hướng cải cách mà cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng nhiều lần kiến nghị, đồng thời phù hợp với chủ trương cải thiện môi trường kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính.
Kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp
Tiểu ban Thực phẩm Dinh dưỡng thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) kiến nghị cơ quan chức năng sửa Luật An toàn thực phẩm trước, sau đó mới ban hành nghị định mới để hướng dẫn thi hành.
EuroCham đề xuất: "Việc sửa đổi luật, ban hành nghị định mới cần tuân thủ nguyên tắc theo Nghị quyết 68/NQ-TW: tập trung quản lý rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo mức độ rủi ro, cải cách thủ tục hành chính. Thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả cải thiện ATTP, không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh."
Quản lý hệ thống thay vì quản lý sản phẩm
Tầm nhìn chiến lược từ VCCI
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh: "ATTP là một trong những vấn đề thiết yếu và có tính chiến lược hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng, tác động năng lực cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam và khả năng hội nhập quốc tế."
Chính sách pháp luật về ATTP không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn tác động sâu rộng đến toàn bộ chuỗi sản xuất - kinh doanh - tiêu dùng của nền kinh tế.
Đề xuất quản lý toàn diện
VCCI đề xuất quy định về quản lý ATTP cần theo hướng quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, không dàn trải. Chính sách nên tập trung vào mắt xích có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra tràn lan.
Ông Tuấn phân tích: "Chúng ta cần quản lý hệ thống thay vì chỉ quản lý sản phẩm. Cơ quan chức năng nên chuyển từ mô hình quản lý đăng ký - kiểm nghiệm từng sản phẩm sang quản lý toàn diện theo chuỗi giá trị thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn."
Việc này đòi hỏi áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, quy trình truy xuất nguồn gốc, kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp - những yếu tố then chốt để xây dựng hệ thống ATTP bền vững và hiệu quả.
Chỉ nên ban hành các thủ tục mới nếu chứng minh được hiệu quả rõ ràng trong bảo vệ ATTP, không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp - đây là thông điệp chung từ cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh Nghị định 46 tạm dừng và cần được xem xét lại toàn diện.
