Khu vực rừng Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội, từng là nơi sinh sống của loài voọc mông trắng – một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới. Sau nhiều thập kỷ không ghi nhận, quần thể loài này đã được phát hiện trở lại với khoảng 15 cá thể, mang lại hy vọng cho công tác bảo tồn.
Voọc mông trắng: Loài cực kỳ nguy cấp
Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri) là loài đặc hữu của Việt Nam, chỉ phân bố trong phạm vi hẹp ở các khu rừng núi đá vôi thuộc Ninh Bình, Phú Thọ (khu vực Hòa Bình cũ) và Thanh Hóa. Loài này được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp vào nhóm Cực kỳ nguy cấp, đồng thời có tên trong Sách đỏ Việt Nam.
Phát hiện sau nhiều thập kỷ vắng bóng
Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển (CCD), năm 2020, CCD phối hợp với Chi cục Kiểm lâm Hà Nội tiến hành điều tra, đánh giá hiện trạng các loài nguy cấp trên địa bàn thành phố. Trong quá trình khảo sát, năm 2022, nhóm chuyên gia CCD đã tái ghi nhận 5 cá thể voọc mông trắng tại khu vực rừng Hương Sơn, nơi loài này từng bị cho là tuyệt chủng cục bộ trong nhiều thập kỷ.
Ngay sau phát hiện, CCD phối hợp với Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, Ban Quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng Hà Nội, chính quyền các xã Hương Sơn và Mỹ Đức, cùng cộng đồng địa phương thành lập các nhóm bảo vệ cộng đồng, thường xuyên tuần tra, bảo vệ và giám sát quần thể voọc cũng như sinh cảnh sống.
Quần thể phục hồi với 15 cá thể
Năm 2025, thông qua điều tra thực địa, bẫy ảnh và thiết bị bay không người lái gắn camera ảnh nhiệt, CCD và các đối tác xác nhận quần thể voọc mông trắng tại Hương Sơn hiện có 2 đàn với khoảng 15 cá thể. Đàn lớn nhất ghi nhận hơn 12 cá thể, bao gồm các cá thể non sinh ra trong các năm 2024 và 2025.
Ông Nguyễn Mạnh Hà chia sẻ: “Việc ghi nhận các cá thể voọc mới sinh là bằng chứng quan trọng cho thấy quần thể voọc mông trắng tại Hương Sơn vẫn đang sinh sản và có dấu hiệu phục hồi”. Kết quả này phản ánh hiệu quả ban đầu của các nỗ lực bảo vệ, tuần tra và giám sát liên tục.
Nguy cơ và thách thức
Mặc dù có tín hiệu tích cực, voọc mông trắng vẫn đối mặt nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Loài này thích nghi gần như hoàn toàn với môi trường núi đá vôi, với địa hình hiểm trở, hang động và thảm thực vật đặc hữu. Sự phụ thuộc vào sinh cảnh chuyên biệt khiến chúng dễ bị tổn thương khi môi trường sống bị thu hẹp hoặc chia cắt.
Theo Sách đỏ Việt Nam, quần thể ngoài tự nhiên đã giảm trên 80% trong gần bốn thập kỷ do săn bắt làm vật nuôi, thực phẩm và y học cổ truyền. Sinh cảnh sống bị chia cắt và suy thoái do xâm lấn đất rừng, khai thác khoáng sản, đá và gỗ cũng góp phần làm suy giảm quần thể.
Kêu gọi bảo tồn nghiêm ngặt
Các nhà bảo tồn kêu gọi bảo vệ nghiêm ngặt những sinh cảnh cuối cùng của loài, kiểm soát chặt chẽ tình trạng săn bắt, buôn bán trái phép trong nước và quốc tế. Đồng thời, cần tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn loài, đặc biệt tại các khu vực loài đang sinh sống.
