Khi lướt mạng xã hội vào một buổi tối, Lan (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) giật mình nhận ra mình đã lưu hơn 20 bài đăng về quán cà phê mới, những chiếc váy thời thượng và các chuyến du lịch “đáng thử trong năm nay”. Điều đáng nói, phần lớn những lựa chọn này đều vượt quá ngân sách hàng tháng của cô. “Không ai ép mình mua cả, nhưng nhìn bạn bè liên tục check-in, mình cảm thấy nếu không thử thì như bị tụt lại phía sau,” Lan chia sẻ.
Tình huống của Lan không phải là hiếm gặp. Mạng xã hội vô tình tạo ra một “chuẩn sống” mới, nơi những hình ảnh được chọn lọc kỹ càng khiến cuộc sống của người khác trông lúc nào cũng đầy đủ, thậm chí dư dả. Nhưng thực tế phía sau mỗi bức ảnh có thể là nhiều khoản chi vượt kế hoạch.
Chi tiêu vì cảm xúc nhiều hơn vì nhu cầu
Khác với mua sắm truyền thống – nơi người tiêu dùng thường cân nhắc kỹ trước khi quyết định, mua sắm chịu ảnh hưởng từ mạng xã hội thường diễn ra nhanh chóng và mang tính cảm xúc. Một chiếc váy được nhiều người mặc, một căn bếp được trang trí đẹp mắt, hay một chuyến nghỉ dưỡng “đáng mơ ước” đều dễ dàng tạo ra cảm giác mình cũng nên có. Việc tiêu tiền lúc này không chỉ để phục vụ nhu cầu thực tế, mà còn để cảm thấy mình đang sống đúng “nhịp” của xã hội.
Theo một khảo sát gần đây về hành vi tiêu dùng, nhiều người thừa nhận họ từng mua những món đồ không thực sự cần thiết chỉ vì thấy chúng xuất hiện quá nhiều trên mạng xã hội. Sau vài tuần, món đồ ấy có thể bị bỏ quên, nhưng khoản tiền đã chi thì không thể lấy lại.
Bảng chi tiêu minh họa: Khi chi tiêu theo cảm hứng
Một ví dụ điển hình là bảng chi tiêu của một người trẻ sống tại đô thị với thu nhập 18 triệu đồng/tháng:
- Tiền nhà: 6.000.000 đồng
- Ăn uống: 3.500.000 đồng
- Đi lại: 1.000.000 đồng
- Mua sắm theo xu hướng: 2.500.000 đồng
- Cà phê, check-in: 1.500.000 đồng
- Du lịch, trải nghiệm: 2.000.000 đồng
- Khác: 1.500.000 đồng
- Tổng: 18.000.000 đồng
Nhìn vào bảng, có thể thấy phần chi cho “trải nghiệm” và mua sắm theo xu hướng chiếm tỷ lệ đáng kể, trong khi khoản tiết kiệm gần như không còn. “Sống như trên mạng” có thể khiến kế hoạch tài chính cá nhân bị chệch hướng.
Áp lực vô hình và hệ lụy tài chính
Một điểm đáng chú ý là áp lực không đến từ ai cụ thể. Không có quy định nào bắt buộc phải đi du lịch mỗi tháng hay đổi điện thoại mỗi năm, nhưng việc nhìn thấy quá nhiều hình ảnh tương tự có thể khiến tiêu chuẩn cá nhân thay đổi. Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, điều quan trọng là phân biệt giữa nhu cầu thật và nhu cầu hình ảnh. Một chuyến đi có thể mang lại trải nghiệm tích cực, nhưng nếu phải trả góp hoặc cắt giảm các khoản thiết yếu để chi trả, đó có thể là dấu hiệu kế hoạch tài chính đang mất cân bằng.
Điều chỉnh lại cách nhìn về chi tiêu
Thay vì cố gắng “theo kịp” mọi người, nhiều người bắt đầu lựa chọn cách tiêu tiền phù hợp với hoàn cảnh cá nhân. Một số người giới hạn ngân sách cho mua sắm theo xu hướng, số khác đặt ra quy tắc chỉ mua khi thực sự cần thiết. Thực tế, không phải mọi hình ảnh trên mạng đều phản ánh đầy đủ bức tranh tài chính của người đăng. Việc điều chỉnh kỳ vọng giúp nhiều người cảm thấy nhẹ nhõm hơn và kiểm soát chi tiêu tốt hơn.
Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng ảnh hưởng mạnh đến thói quen tiêu dùng, việc giữ vững kế hoạch tài chính cá nhân có thể xem là một kỹ năng quan trọng. Bởi sau cùng, sự ổn định tài chính thường đến từ những quyết định phù hợp với khả năng của bản thân, chứ không phải từ việc cố gắng giống ai đó trên màn hình.
