Một nghiên cứu mới công bố trên Tạp chí phòng ngừa bệnh Alzheimer cùng các chứng sa sút trí tuệ (JPAD) cho thấy ở phụ nữ lớn tuổi, những phàn nàn về giấc ngủ có thể liên quan đến các thay đổi rất sớm trong não bộ gắn với bệnh Alzheimer, xuất hiện từ nhiều năm trước khi bệnh được chẩn đoán chính thức.
Giấc ngủ và quá trình “dọn dẹp” thần kinh
Trong nhiều thập kỷ, giấc ngủ chủ yếu được xem là khoảng thời gian cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng. Tuy nhiên, các nhà khoa học ngày càng xem giấc ngủ là một quá trình bảo dưỡng thần kinh chủ động. Trong thời gian ngủ sâu, não bộ thực hiện một loạt hoạt động “dọn dẹp” quan trọng nhằm loại bỏ các chất thải chuyển hóa tích tụ trong suốt thời gian thức. Khi giấc ngủ bị gián đoạn hoặc suy giảm chất lượng kéo dài, hiệu quả của quá trình làm sạch này có thể giảm xuống, làm tăng nguy cơ thoái hóa thần kinh.
Phát hiện về tích tụ protein tau
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học phát hiện rằng những phụ nữ trên 65 tuổi có nguy cơ di truyền mắc Alzheimer cao hơn và đồng thời báo cáo chất lượng giấc ngủ kém hơn cũng xuất hiện mức tích tụ tau cao hơn trong não. Tau là một loại protein liên quan mật thiết đến tiến triển của bệnh Alzheimer. Khi trở nên bất thường, các protein tau có thể kết tụ và tạo thành những đám rối bên trong tế bào não, làm gián đoạn hoạt động liên lạc giữa các nơron.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu khảo sát 69 phụ nữ từ 65 tuổi trở lên tham gia dự án Women Inflammation Tau Study. Những phụ nữ tham gia đã trải qua nhiều hình thức đánh giá khác nhau, bao gồm khảo sát và đánh giá chất lượng giấc ngủ, các bài kiểm tra chức năng trí nhớ và chụp cắt lớp phát xạ positron (PET) não bộ. Nhóm nghiên cứu cũng đánh giá nguy cơ di truyền Alzheimer thông qua thang điểm rủi ro đa gen (polygenic hazard score), xem xét đồng thời nhiều gene liên quan đến nguy cơ mắc Alzheimer.
Kết quả chính
Kết quả cho thấy những phụ nữ có nguy cơ di truyền cao hơn và đồng thời ghi nhận giấc ngủ kém hơn thường đạt kết quả thấp hơn trong các nhiệm vụ đánh giá trí nhớ thị giác. Song song đó, hình ảnh PET cho thấy lượng tau tích tụ nhiều hơn tại các vùng não dễ bị tổn thương. Đặc biệt, tác động đối với trí nhớ thị giác được ghi nhận mạnh hơn so với trí nhớ ngôn ngữ.
Ý nghĩa đối với phụ nữ
Theo dữ liệu được đề cập trong nghiên cứu, phụ nữ chiếm gần hai phần ba tổng số ca mắc Alzheimer. Tuy nhiên, những dấu hiệu suy giảm nhận thức giai đoạn đầu ở phụ nữ đôi khi lại dễ bị bỏ qua hơn do khả năng duy trì trí nhớ ngôn ngữ tương đối tốt trong thời gian dài. Phụ nữ cũng thường xuyên phản ánh về tình trạng mất ngủ hoặc ngủ không ngon giấc hơn, nhưng lại ít có khả năng được điều trị các vấn đề liên quan đến giấc ngủ.
Hạn chế và triển vọng
Các tác giả nghiên cứu nhấn mạnh rằng kết quả hiện tại không đồng nghĩa với việc cải thiện giấc ngủ sẽ ngăn chặn hoàn toàn bệnh Alzheimer. Nghiên cứu có quy mô tương đối nhỏ với 69 người tham gia, do đó cần có thêm nhiều nghiên cứu với quy mô lớn hơn và đa dạng dân số hơn để xác nhận các kết quả này. Dẫu vậy, những phát hiện này tiếp tục củng cố quan điểm rằng các thói quen hằng ngày có thể đóng vai trò quan trọng hơn nhiều so với những gì chúng ta từng nghĩ.
