Đàn ông sau tuổi 30 thường nhầm lẫn dấu hiệu suy giảm testosterone với lão hóa tự nhiên. Theo Harvard Health Publishing, testosterone là hormone then chốt giúp nam giới phát triển giọng nói, lông, ham muốn và tinh trùng khi dậy thì. Tuy nhiên, từ cuối độ tuổi 30, nồng độ testosterone giảm khoảng 1% mỗi năm. Ở một số người, mức giảm quá mức dẫn đến suy sinh dục nam (hypogonadism), với ngưỡng dưới 300 ng/dL.
Triệu chứng thường bị nhầm với lão hóa
Các dấu hiệu như mệt mỏi, giảm ham muốn, yếu cơ dễ bị xem nhẹ. Testosterone tham gia duy trì cơ bắp, xương, hồng cầu và năng lượng. Khi thiếu hụt, nam giới có thể gặp rối loạn cương dương, mất cương buổi sáng, mất cơ, tăng mỡ bụng, trầm cảm, khó tập trung. Trường hợp nặng gây teo tinh hoàn, vô sinh, bốc hỏa, phát triển mô vú. Ở trẻ em, thiếu testosterone làm chậm dậy thì, giọng nói ít thay đổi, cơ quan sinh dục kém phát triển.
Nguyên nhân suy giảm testosterone
Theo Tiến sĩ Shalender Bhasin từ Đại học Harvard, hệ thống điều hòa testosterone gồm vùng dưới đồi, tuyến yên và tinh hoàn. Suy sinh dục nguyên phát do tổn thương tinh hoàn (không có tinh hoàn, tinh hoàn ẩn, hội chứng Klinefelter, Noonan, chấn thương, viêm, hóa trị). Suy sinh dục thứ phát do tuyến yên hoặc vùng dưới đồi (suy tuyến yên, tăng prolactin, hội chứng Kallmann, Prader-Willi, chấn thương não, Cushing, suy thận, HIV). Tuy nhiên, nguyên nhân phổ biến nhất hiện nay là béo phì và tiểu đường type 2. Mỡ bụng chuyển testosterone thành estradiol, còn kháng insulin làm giảm hormone, tạo vòng xoáy bất lợi.
Chẩn đoán cần hai xét nghiệm máu buổi sáng lúc đói, cách nhau hai ngày, kèm xét nghiệm LH, prolactin để xác định nguyên nhân.
Liệu pháp thay thế testosterone (TRT)
Không phải ai cũng cần TRT ngay. Trước tiên, nên thay đổi lối sống: giảm cân, ăn uống lành mạnh, tập thể dục, ngủ đủ 7 giờ. Nếu sau 6-12 tháng không cải thiện, TRT được cân nhắc. Các dạng: tiêm, gel, miếng dán, gel mũi, cấy dưới da, thuốc uống. Mỗi loại có ưu nhược điểm riêng, cần theo dõi nồng độ hormone. TRT cải thiện ham muốn và tâm trạng sau vài tuần, cơ bắp sau 8-12 tuần, giảm mỡ sau 6 tháng, mật độ xương sau 1-2 năm. Nghiên cứu TRAVERSE cho thấy nguy cơ tim mạch thấp hơn lo ngại trước đây. TRT chống chỉ định với ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú nam, đa hồng cầu. Người ngưng thở khi ngủ nặng cần điều trị song song. Bệnh nhân mới nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ nên trì hoãn TRT vài tháng.
Testosterone thấp không chỉ là lão hóa mà còn là dấu hiệu bệnh lý tiềm ẩn. Khi béo phì và tiểu đường gia tăng, số nam giới thiếu hụt testosterone tăng theo. Các triệu chứng như giảm ham muốn, mệt mỏi, mất cơ, tăng mỡ bụng cần được thăm khám sớm để cải thiện chất lượng sống và phát hiện vấn đề sức khỏe khác.
Nguồn: Harvard Health Publishing, Cleveland Clinic.
