Cảnh báo nguy hiểm từ thói quen tận dụng quất cảnh sau Tết
Sau dịp Tết Nguyên đán, nhiều gia đình thường tiếc những cây quất cảnh trĩu quả và tận dụng chúng cho các mục đích như vắt nước chấm, ngâm đường chữa ho hay pha nước uống. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế và nông nghiệp đang lên tiếng cảnh báo rằng thói quen này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cao, do cây quất cảnh thường chứa lượng lớn hóa chất từ quá trình trồng ép để phục vụ thú chơi ngày Tết.
Nguồn gốc của niềm tin và sự nguy hiểm thực tế
Thói quen sử dụng quất làm thuốc bắt nguồn từ niềm tin dân gian rằng quả quất có tác dụng tiêu đờm, giảm ho, giải nhiệt và giàu vitamin C, B1 cùng khoáng chất. Lương y Phó Hữu Đức từ Hội Đông y Hà Nội xác nhận những đặc tính này, nhưng nhấn mạnh rằng chúng chỉ tồn tại ở loại quất trồng tự nhiên, tuân thủ quy trình canh tác sạch. Việc dùng quất cảnh chưng Tết làm thuốc hay đồ ăn là một sai lầm nguy hiểm, vì cây này trải qua quá trình xử lý hóa chất phức tạp.
Quy trình trồng ép và hàm lượng hóa chất cao
Anh Bùi Thắng, chủ một vườn quất tại làng nghề quất cảnh Văn Giang, Hưng Yên, tiết lộ rằng để giữ thế cây đẹp, ép quả to bóng và bám cuống trong nhiều tháng, nhà vườn phải phun thuốc kích hoa, siêu đậu quả và hóa chất giữ quả định kỳ hàng tuần. Khác với quất thực phẩm thường được cách ly hóa chất 15-20 ngày trước thu hoạch, quất cảnh liên tục bị xịt thuốc đến sát ngày giao cho khách, dẫn đến tích tụ lượng hóa chất đáng kể.
Từ góc độ hóa học, tiến sĩ Vũ Thị Tần, giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội, giải thích rằng các loại thuốc này chủ yếu là hệ dưỡng chất gồm nguyên tố vi lượng, axit amin và vitamin, tương tự nước dưỡng hoa. Dù không phải là thuốc trừ sâu hay diệt cỏ, thành phần của chúng khá phức tạp và không an toàn tuyệt đối. Bà cảnh báo: "Do cây hấp thụ quá nhiều vi chất bón lá để ép quả tròn to bụ bẫm, việc con người ăn trực tiếp sẽ nạp vào lượng vi chất của cây quá ngưỡng. Vì thế tuyệt đối không ăn."
Hậu quả sức khỏe và khả năng xử lý hạn chế
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm tại Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng tình với phân tích trên và nhấn mạnh rằng quất cảnh không chịu sự giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm. Các chất kích thích sinh trưởng và hệ dưỡng phức tạp đã ngấm sâu vào tế bào quả, khiến việc rửa bằng nước muối, ngâm baking soda hay đun sôi đều vô tác dụng. Người dùng vắt nước pha mắm hoặc ngâm đường đồng nghĩa với việc nạp thẳng các hóa chất vào dạ dày.
Ở mức độ nhẹ, người ăn có thể gặp ngộ độc cấp tính với các biểu hiện như buồn nôn, đau bụng và rối loạn tiêu hóa. Nguy hiểm hơn, nếu sử dụng lượng nhỏ nhưng kéo dài, hóa chất tích tụ có thể dẫn đến suy gan, thận, tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính và ung thư. Bằng cảm quan, quất cảnh thường nhạt, thiếu mùi thơm tinh dầu, và nhờ chất bảo quản, quả dù chín vàng nhưng để lâu chỉ khô quắt trên cành chứ không thối rữa theo quy luật tự nhiên.
Khuyến cáo an toàn từ chuyên gia
Ông Thịnh khẳng định: "Sau Tết, cây quất đã hoàn thành sứ mệnh thẩm mỹ. Ngắm là đủ, việc tiếc của tận dụng vài quả quất có thể bắt người dùng trả giá bằng sức khỏe." Các chuyên gia khuyên rằng nếu muốn, chỉ nên sử dụng quả quất này để rửa tay chân, và cây quất sau mùa Tết có thể đem trồng lại, chờ ra lứa quả mới tự nhiên hãy sử dụng cho mục đích ăn uống hoặc làm thuốc.
Thông điệp cuối cùng là hãy thận trọng và ưu tiên sức khỏe khi xử lý quất cảnh sau Tết, tránh những rủi ro không đáng có từ thói quen tận dụng thiếu hiểu biết.
