Áp lực rượu bia ngày Tết: Từ chối bị xem là điềm xui, làm sao để giữ hòa khí?
Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu xuân, việc chúc Tết họ hàng, sum vầy bạn bè thường đi kèm với những ly rượu, cốc bia. Tuy nhiên, đối với nhiều người trẻ, đây lại là nỗi ám ảnh khó nói khi họ liên tục bị ép uống và cảm thấy khó xử nếu từ chối.
“Nếu từ chối thì bị cho là điềm xui đầu năm”
Nguyễn Gia Hậu (25 tuổi, ngụ đường Phan Đình Phùng, P.Ngã Bảy, TP.Cần Thơ) chia sẻ: “Ở quê, mỗi khi đến nhà ai chúc Tết thì nhà đó đều mang rượu ra mời. Ly đầu tiên là mừng Tết, ly thứ hai là quý mến, rồi đến ly thứ ba, thứ tư… Nếu từ chối, mọi người nói mình không mến khách, thậm chí xem đó là điềm xui đầu năm”.
Hậu cho biết, việc phải đi chúc Tết nhiều nơi khiến lượng rượu bia nạp vào cơ thể trở nên đáng kể. Anh thường phải xin uống nửa ly để hạn chế, nhưng đôi khi cũng không còn cách nào khác. Không chỉ trong các buổi thăm hỏi họ hàng, những dịp tụ họp bạn bè như họp lớp, họp đồng môn cũng khó tránh khỏi tình trạng uống nhiều hơn bình thường.
Không ai ép nhưng khó từ chối vì tâm lý “lâu ngày mới gặp”
Nguyễn Văn Chiến (29 tuổi, nhân viên văn phòng, ngụ 133 Khiếu Năng Tĩnh, P.An Lạc, TP.HCM) nhận định, Tết là khoảng thời gian hiếm hoi trong năm để những người làm ăn xa quê trở về đầy đủ. Do đó, đây trở thành mùa của những buổi gặp mặt, từ họp lớp tiểu học, trung học đến các cuộc sum họp nhóm bạn thân lâu năm.
Theo Chiến, dù chuyện ép uống không còn phổ biến, nhưng tâm lý “lâu ngày mới gặp” cùng không khí vui vẻ, rôm rả khiến mọi người dễ uống nhiều hơn. “Không ai bắt buộc, nhưng bạn bè nâng ly mời nhau thì rất khó từ chối. Lâu lâu mới có dịp ngồi lại, nếu từ chối ly rượu của bạn cũng thấy ngại. Thêm vào đó, kỳ nghỉ Tết kéo dài, không phải lo công việc ngay hôm sau, nên bản thân càng dễ buông lỏng”, Chiến giải thích.
Áp lực từ những lời mời “cho vui”
Trần Thị Thu Hà, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, cho rằng áp lực uống rượu bia luôn đè nặng lên bản thân mỗi khi gặp gỡ bạn bè. Trong những buổi tiệc gia đình hay gặp gỡ đầu năm, Hà cũng thường xuyên được mời bia rượu liên tục.
“Nhiều người nghĩ mời cho vui, nhưng nếu người được mời không muốn uống thì đó lại là sự khó xử. Mình thường chọn cách cầm ly, nhấp môi một chút rồi tập trung trò chuyện để tránh bị chú ý”, Hà chia sẻ.
Nguyên nhân sâu xa từ tâm lý xã hội
Thạc sĩ Tiêu Minh Sơn, giảng viên bộ môn đào tạo kỹ năng tại Trường ĐH Văn Lang, phân tích rằng văn hóa ép rượu bia trong các dịp lễ Tết không đơn thuần xuất phát từ sở thích uống rượu, mà bắt nguồn từ tâm lý xã hội và những thói quen đã tồn tại lâu năm.
Trong nhiều gia đình và mối quan hệ, rượu bia được xem như biểu tượng của sự hiếu khách, gắn kết và tình cảm. Vì vậy, lời mời rượu thường mang hàm ý “mời hòa nhập”, “mời chung vui”, chứ không chỉ đơn thuần là mời uống.
“Vào dịp Tết, khi không khí sum họp được đặt lên hàng đầu, nhiều người ngại từ chối vì sợ bị cho là không vui vẻ, không nể mặt, hoặc làm mất hứng cuộc gặp. Lâu dần, hành vi ép rượu hình thành như một chuẩn mực ngầm: ai cũng thấy không thoải mái, nhưng vẫn chấp nhận lặp lại vì nghĩ rằng ngày Tết thì phải như vậy”, thạc sĩ Tiêu Minh Sơn nhấn mạnh.
Hậu quả của việc ép uống
Ở góc độ tâm lý, thạc sĩ Tiêu Minh Sơn cho rằng việc bị ép uống rượu bia liên tục khiến người khác có cảm giác mất quyền lựa chọn. Khi một người không muốn uống nhưng vẫn phải uống để giữ hòa khí, họ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, ức chế, thậm chí bực bội ngầm.
“Những cảm xúc tiêu cực này nếu tích tụ lâu dài sẽ làm suy giảm chất lượng các mối quan hệ, đi ngược lại mục tiêu gắn kết của những buổi gặp mặt vốn có của ngày Tết”, chuyên gia này cảnh báo.
Làm thế nào để từ chối khéo léo?
Với những người ngại từ chối vì sợ mất lòng, thạc sĩ Tiêu Minh Sơn khuyên cần thay đổi cách nhìn nhận và cách ứng xử. “Từ chối không đồng nghĩa với thiếu tôn trọng. Vấn đề nằm ở cách từ chối: nên nói sớm, rõ ràng nhưng nhẹ nhàng, tránh để bị cuốn theo rồi rất khó dừng lại”, ông nói.
Theo chuyên gia, những lý do trung tính như phải lái xe, đang dùng thuốc hoặc muốn giữ sức để vui trọn kỳ nghỉ thường dễ được chấp nhận. Bên cạnh đó, có thể thay thế rượu bia bằng nước lọc, nước ngọt hoặc trà, vẫn nâng ly, vẫn chúc Tết, vẫn trò chuyện vui vẻ.
“Một xã hội văn minh không đo sự nhiệt tình bằng số ly rượu. Khi quyền từ chối của mỗi người được tôn trọng, không khí ngày Tết sẽ nhẹ nhàng, an lành và bền vững hơn”, thạc sĩ Tiêu Minh Sơn nhấn mạnh.
