Đối với kíp trực đêm (trang 1 và trang 8) của Báo Nhân Dân hằng ngày, một tuần “ngủ ngày cày đêm” đã khép lại. Nhưng với hai anh em, chỉ có vài tiếng nghỉ ngơi rồi lại tất bật chuẩn bị cho chuyến công tác ngược dòng sông Đà (Phú Thọ) trong những ngày tới. Nếu phóng viên quen tác nghiệp hiện trường thì biên tập viên lại thạo việc tòa soạn, từ trực ngày đến trực đêm và trực xuyên lễ, Tết.
Áp lực của ca trực đêm
Đêm xuống, khi nhiều ban chuyên môn kết thúc công việc, Ban Thư ký-Biên tập bước vào giai đoạn căng thẳng nhất. Bản thảo, trước đây trên giấy và nay trên hệ thống CMS, từ các ban chuyên môn đổ về cần xử lý nhanh chóng, chính xác để bảo đảm trang báo ra mắt đúng giờ. Người biên tập trong ca trực giống như đầu bếp, nêm nếm lại tất cả trước khi “dọn mâm” cho hàng vạn độc giả.
Thế nhưng, khi buổi trực khép lại, công việc thường chưa dừng. Ở Ban Thư ký-Biên tập, một tuần nghỉ thực chất là một tuần các biên tập viên, phóng viên của các kíp trực khác nhau như Đinh Bích Ngọc, Phạm Mạnh Hào, Đinh Vũ Hồng Phương, Vũ Thu Hương (Thủy) tỏa đi khắp nơi viết bài, tham gia sản xuất nội dung cho nhiều ban chuyên môn và ấn phẩm.
Hai mặt của nghề: vừa viết vừa biên tập
Biên tập viên của báo Đảng ngày nay không chỉ cặm cụi bên bàn làm việc, rà từng con chữ. Ở vị trí của mình, họ vẫn là những “người gác cổng thầm lặng” của tòa soạn, ít khi được nêu tên, gánh trách nhiệm giữ gìn chuẩn mực, uy tín cho tờ báo. Nhưng trước khi bước vào nghề biên tập, phần lớn họ đã là phóng viên của các tờ báo khác hoặc các ban chuyên môn của Báo Nhân Dân. Ngồi biên tập lâu, “bút lực” dễ mòn đi, và không ai nỡ để mất nghề viết cùng cơ hội cọ xát với thực tiễn cuộc sống. Thế là họ lên đường, để đi, để hiểu, để viết.
Ở đó, họ là “phóng viên” đúng nghĩa, khi được làm những việc đã quen: ghi chép, chụp ảnh, phỏng vấn, xây dựng tuyến bài. Việc viết lách này bên cạnh yếu tố bổ sung bài vở cho các chuyên mục, phụ san, báo điện tử, còn là cách tự rèn nghề, tự làm giàu vốn sống, vốn chữ. Chính sự “hai mặt” của công việc - vừa viết, vừa biên tập - đã làm nên nét đặc thù và điểm mạnh của đội ngũ biên tập viên báo Đảng.
Thấu hiểu từ thực tế
Ở góc độ phóng viên, biên tập viên Bích Ngọc chia sẻ, để có một bài báo hoàn chỉnh, cô phải dồn công sức tìm hiểu, chọn lọc chi tiết, sắp xếp cấu trúc, cân nhắc từng cách diễn đạt. Cũng bởi vậy, khi ở vị trí biên tập viên, cô thật sự hiểu được sự nhọc nhằn sau từng con chữ. Trưởng ban Thư ký-Biên tập Phan Huy Thắng luôn động viên rằng, đi viết mới biết viết một bài báo khó khăn thế nào, để khi biên tập cần cân nhắc câu chữ, mong muốn của người phóng viên, sửa ở đâu, cắt ở đâu cho hợp lý.
Do vậy, khi trở lại vai trò “người gác cổng”, họ hiểu rõ để có được câu chữ ấy, tác giả đã phải bỏ nhiều công sức. Từ đó, mỗi quyết định biên tập, mỗi quyết định dùng bài hay không đều dựa trên sự cân nhắc cẩn trọng và trân trọng. Trải nghiệm của một phóng viên giúp biên tập viên tránh được hai thái cực nguy hiểm: hoặc quá dễ dãi, hoặc quá khắt khe với bản thảo.
Kinh nghiệm từ nhiều ấn phẩm
Ngoài biên tập và viết bài cho Nhân Dân hằng ngày, một số biên tập viên còn tham gia nhiều ấn phẩm khác: Thời Nay, Nhân Dân hằng tháng, Nhân Dân điện tử, Nhân Dân cuối tuần, các chuyên đề, nội san… Việc “góp tay” vào nhiều ấn phẩm giúp họ có cái nhìn toàn diện hơn bởi mỗi ấn phẩm có giọng điệu riêng, phong cách trình bày riêng, đối tượng bạn đọc riêng. Khi quay lại biên tập, kinh nghiệm ấy trở thành vốn quý: mỗi người biết điều chỉnh bài viết hợp với giọng điệu từng ấn phẩm, biết yêu cầu phóng viên bổ sung dữ liệu, chi tiết phù hợp.
Cơ hội trải nghiệm viết và cộng tác ở nhiều ấn phẩm giúp biên tập viên định vị rõ “bản sắc” của từng ấn phẩm, từ đó biên tập chính xác, hiệu quả hơn. Những chuyến công tác địa phương như một lớp học sinh động: họ được trực tiếp nghe nông dân kể về mùa vụ, công nhân chia sẻ về ca làm, cán bộ cơ sở nói về trăn trở của địa phương. Những chi tiết ấy, khi áp dụng trong biên tập, trở thành “thước đo” sống động, giúp họ hiểu điều gì là thật, điều gì là hình thức, đâu là chi tiết đắt giá cần giữ, đâu là đoạn thừa có thể bỏ.
Nhịp điệu tuần trực
Thời gian trôi nhanh đến thứ bảy, Chương và Dũng trở lại Hà Nội. Phần lớn đều chọn kết thúc chuyến đi vào thứ sáu hoặc thứ bảy, để có ngày chủ nhật nghỉ ngơi bên gia đình trước khi tham gia kíp trực ngày của tuần mới. Nhịp điệu cứ lặp lại với mỗi kíp trực. Theo Trưởng ban Thư ký-Biên tập Phan Huy Thắng, nhiệm vụ chính của mỗi biên tập viên là biên tập tin, bài và ảnh nhưng chỉ biên tập mà không viết, dễ xa rời thực tế, lạnh lùng với chữ nghĩa. Ngược lại, chỉ viết mà không biên tập sẽ thiếu sự sắc sảo trong tổ chức bài, sự nhạy bén trong chỉnh sửa nội dung, câu chữ. Chỉ khi kết hợp cả hai, mới có thể trở thành người biên tập toàn diện, vừa thấu hiểu công sức người viết, vừa đủ tỉnh táo để gọt giũa tác phẩm báo chí thành sản phẩm chuẩn mực, giữ vững định hướng chính trị-tư tưởng của tờ báo Đảng.
