Nhiều người trẻ hoang mang vì tốt nghiệp đại học nhưng không tìm được việc làm. Một sinh viên mới tốt nghiệp gửi hơn 200 hồ sơ nhưng vẫn chưa có việc. Một người khác chấp nhận làm công việc không yêu cầu bằng cấp sau nhiều tháng thất nghiệp. Trên các nền tảng, câu hỏi "Học đại học để làm gì?" và "Bằng cấp còn giá trị không?" ngày càng phổ biến.
Không phải vé thông hành, nhưng vẫn là lợi thế
Theo The Conversation, tại Anh, sinh viên tốt nghiệp năm 2025 đã gửi hàng trăm hồ sơ nhưng nhận rất ít phản hồi. Khóa 2026 tiếp tục đối mặt thị trường lao động ảm đạm. Nhiều doanh nghiệp cắt giảm tuyển dụng đầu vào, trong khi số ứng viên cạnh tranh tăng cao.
Khảo sát của Institute of Student Employers cho thấy mỗi vị trí tuyển dụng nhận trung bình 140 hồ sơ. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 16-24 tuổi tại Anh đạt 16,2% trong quý I/2026, mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.
Khoảng 1/3 người được hỏi trong một khảo sát xã hội tại Anh cho rằng bằng đại học không xứng đáng với thời gian và chi phí. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần tách biệt mức độ khó khăn của thị trường lao động và lợi thế mà bằng cấp mang lại.
Theo khảo sát Graduate Outcomes, tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên tốt nghiệp năm 2022-2023 sau 15 tháng là 6%, thấp hơn đáng kể so với nhóm cùng tuổi không có bằng. Thống kê của Bộ Giáo dục Anh cho thấy tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 21-30 tuổi có bằng là 5,5%, trong khi nhóm không có bằng là 8,1%. Như vậy, người có bằng đại học có nguy cơ thất nghiệp thấp hơn khoảng 1/3.
Báo cáo về việc làm thanh niên tại Anh kết luận trình độ học vấn tốt là yếu tố bảo vệ hiệu quả nhất trước nguy cơ bị loại khỏi thị trường lao động. Những cử nhân rơi vào tình trạng không học tập, không làm việc và không tham gia đào tạo thường chỉ thất nghiệp trong thời gian ngắn hơn so với nhóm không có bằng cấp.
Giá trị lớn nhất của đại học nằm ở đâu?
Các nhà nghiên cứu cho rằng nếu chỉ đánh giá vài tháng đầu sau tốt nghiệp, nhiều lợi ích quan trọng sẽ bị bỏ qua. Bằng đại học nên được xem như khoản đầu tư kéo dài hàng chục năm, không phải công cụ tìm việc ngay lập tức.
Nghiên cứu về thu nhập trọn đời cho thấy lợi thế tài chính của người có bằng đại học tăng dần theo thời gian. Với nam giới, chênh lệch thu nhập trước thuế so với người không có bằng chỉ khoảng 5% ở tuổi 30, nhưng tăng lên hơn 30% ở tuổi 40. Với phụ nữ, lợi thế này vượt mốc 40% ở tuổi 40.
Tổng thu nhập của người có bằng đại học cao hơn đáng kể trong suốt sự nghiệp. Sau khi loại bỏ các yếu tố như xuất thân gia đình, năng lực học tập, tính đến thuế và chi phí vay học tập, lợi ích ròng đạt khoảng 100.000-130.000 bảng Anh tại Anh.
Tuy nhiên, lợi ích không đồng đều cho tất cả. Khoảng 20% người tốt nghiệp có thể đạt kết quả tài chính tốt hơn nếu chọn con đường khác. Mức sinh lời khác biệt theo ngành: y khoa, luật, kinh tế mang lại lợi thế cao hơn, trong khi nghệ thuật sáng tạo hoặc chăm sóc xã hội thấp hơn.
Thời điểm tốt nghiệp cũng ảnh hưởng lớn. Những người tốt nghiệp trong suy thoái thường khó tìm việc phù hợp và có nguy cơ tiếp tục làm việc dưới trình độ trong nhiều năm.
Nhìn chung, bằng đại học không đảm bảo công việc tốt hay thu nhập cao, nhưng nâng cao cơ hội thành công trên thị trường lao động. Thị trường thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi học tập suốt đời. Tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu cuốn "Học tập suốt đời" của Michelle R. Weise, cung cấp đánh giá về thị trường lao động tương lai và giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm.
