Trong khuôn khổ chương trình "Lãnh đạo Thành phố gặp gỡ, lắng nghe thiếu nhi" diễn ra sáng 29/5, nhiều học sinh TP.HCM đã mạnh dạn chia sẻ những trăn trở về áp lực tâm lý, sự thiếu kết nối trong gia đình và nhà trường, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm xây dựng môi trường số an toàn và hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho giới trẻ.
Thực trạng sử dụng Internet và rủi ro đối với trẻ em
Đại diện nhóm thiếu nhi, em Phan Minh Quang (lớp 9A2, trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm) cùng các bạn Hồ Bảo Ngân và Đỗ Thị Linh Chi (trường THCS Nguyễn Văn Trỗi) đã trình bày chủ đề "Văn hóa số - An toàn mạng". Theo báo cáo của UNICEF, khoảng 82% trẻ em 12-13 tuổi và 93% trẻ 14-15 tuổi tại Việt Nam sử dụng Internet. Thời gian sử dụng mạng xã hội cũng gia tăng đáng kể, với nhiều em dành từ 8 giờ mỗi ngày trở lên cho các nền tảng trực tuyến, theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Thanh niên.
Tuy nhiên, việc trang bị kiến thức an toàn mạng còn hạn chế: chỉ khoảng 36% thanh thiếu niên 16-17 tuổi được hướng dẫn các biện pháp tự bảo vệ khi tham gia môi trường số. Nhóm học sinh nhấn mạnh rằng điều này khiến trẻ em đối mặt với nguy cơ lừa đảo, bắt nạt và tổn thương trên không gian mạng.
Giải pháp về văn hóa số và an toàn mạng
Để xây dựng môi trường mạng lành mạnh, nhóm đề xuất ba giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, thành lập các đội hỗ trợ số gồm học sinh được tập huấn kỹ năng nhận diện và hỗ trợ bạn bè khi gặp vấn đề trên mạng. Thứ hai, đưa nội dung kỹ năng số vào hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để xây dựng trò chơi tương tác. Thứ ba, tăng cường tuyên truyền qua video ngắn và công nghệ thực tế ảo để nâng cao nhận thức về ứng xử văn minh trên mạng.
Về an toàn mạng, nhóm đề xuất triển khai chương trình podcast "Chạm ký ức số" với sự tham gia của chuyên gia tâm lý, phối hợp cùng các câu lạc bộ tuyên truyền trong trường học. Đồng thời, xây dựng bộ quy tắc "5 không": không tin thông tin chưa kiểm chứng, không kết bạn dễ dãi, không chia sẻ quá mức thông tin cá nhân, không nhấp vào đường link lạ, không im lặng trước hành vi xâm hại hoặc bắt nạt trực tuyến.
Nhu cầu được lắng nghe và chia sẻ
Em Anh Thư, học sinh THCS tại phường Tân Bình, chia sẻ về áp lực tâm lý mà nhiều bạn trẻ đang gặp phải. Khoảng cách thế hệ khiến việc trò chuyện với cha mẹ trở nên khó khăn; nhiều học sinh ngại chia sẻ với thầy cô vì sợ bị đánh giá; bạn bè đồng trang lứa chưa có đủ kinh nghiệm để thấu hiểu. "Khi những tâm tư không được giải quyết kịp thời, các bạn có xu hướng tìm đến các hội nhóm ẩn danh trên mạng xã hội để tìm kiếm sự chia sẻ", Anh Thư nói, đồng thời bày tỏ lo ngại về nguy cơ tiếp nhận lời khuyên thiếu phù hợp.
Nữ sinh đề xuất xây dựng các phòng tham vấn tâm lý học đường với chuyên gia tâm lý, cùng các hoạt động gắn kết gia đình để thu hẹp khoảng cách giữa cha mẹ và con cái. "Trước khi để các bạn học sinh tìm đến thế giới ảo, hãy cho chúng em một cánh tay để được hiểu, được lắng nghe và được chia sẻ", thông điệp của Anh Thư nhận được sự đồng tình từ nhiều đại biểu.
Phản hồi từ lãnh đạo thành phố
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD&ĐT TP.HCM, đánh giá cao các đề xuất thực tiễn và sáng tạo của học sinh. Ông cho biết Sở sẽ chỉ đạo các trường tăng cường giáo dục kỹ năng công dân số, trang bị kiến thức nhận diện nguy cơ trên mạng. "Những đề xuất của các em cho thấy học sinh thành phố rất sáng tạo, có nhiều ý tưởng xuất phát từ thực tiễn. Thành phố sẽ nỗ lực tạo điều kiện tốt nhất để các em phát triển năng lực, sở trường và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng", ông Hiếu nhấn mạnh.
