Ngày 15/4, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc gia với chủ đề "Phát triển con người Việt Nam toàn diện, bao trùm và bền vững trong bối cảnh mới". Hội thảo do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện; Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương; và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đồng chủ trì. Sự kiện quy tụ gần 300 đại biểu là các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và hoạch định chính sách.
Phát triển con người đáp ứng yêu cầu thời đại
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển nhanh, bền vững. Phát triển con người không chỉ là vấn đề khoa học và chính sách trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, liên quan trực tiếp đến nâng cao sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển; đồng thời phục vụ xây dựng con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa và bảo đảm tiền đồ dân tộc trong thế kỷ XXI.
Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh: Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đạt nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội, đời sống nhân dân được cải thiện, chỉ số phát triển con người (HDI) từng bước nâng cao. Tuy nhiên, phát triển con người vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội và dân cư còn tồn tại; khoảng cách thu nhập, khoảng cách số và chênh lệch tiếp cận dịch vụ xã hội có xu hướng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức. Việt Nam cũng phải đối mặt với biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch bệnh, an ninh phi truyền thống và các vấn đề an ninh con người. Thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết đổi mới tư duy phát triển, hoàn thiện thể chế và xây dựng chính sách phát triển con người toàn diện, bao trùm, bền vững, thích ứng với bối cảnh mới.
Ông Đoàn Minh Huấn nêu rõ: Tại Đại hội XIV, phát triển con người tiếp tục được Đảng đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, với định hướng "Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số". Định hướng này thể hiện sự kế thừa nhất quán quan điểm của Đảng và phản ánh bước phát triển mới trong tư duy khi gắn phát triển con người với chuyển đổi số, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế.
Phát biểu đề dẫn, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng khẳng định: Phát triển con người là vấn đề nền tảng, xuyên suốt trong hệ thống lý luận và tư tưởng phát triển của Đảng. Chủ nghĩa Mác-Lênin xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là chủ thể sáng tạo của lịch sử; giải phóng và phát triển con người là mục tiêu cao nhất của chủ nghĩa xã hội. Karl Marx khẳng định bản chất con người là "tổng hòa các quan hệ xã hội", do đó phát triển con người không thể tách rời hoàn thiện thể chế, phát triển văn hóa, đề cao dân chủ và kiến tạo môi trường xã hội thuận lợi. Kế thừa và phát triển sáng tạo quan điểm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt con người ở vị trí trung tâm của sự nghiệp cách mạng, nhấn mạnh muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa, phát triển hài hòa về đức, trí, thể, mỹ.
Trên nền tảng đó, Đảng ta tiếp tục hoàn thiện nhận thức lý luận về phát triển con người, xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực nội sinh, chủ thể và động lực quan trọng nhất của sự nghiệp xây dựng, phát triển nhanh, bền vững đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới. Quán triệt quan điểm của Đại hội XIV, ông Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ một số vấn đề trọng tâm:
- Nhận diện đầy đủ những biến đổi sâu sắc của thời đại tác động trực tiếp đến con người và xã hội Việt Nam, như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ số.
- Tiếp tục làm sâu sắc và nâng tầm lý luận về phát triển con người Việt Nam trong điều kiện mới, hướng tới phát triển toàn diện, bền vững, bao trùm, gắn với an ninh, an toàn và hạnh phúc. Cần làm rõ nội hàm "con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa" trong thời kỳ mới, đó là con người phát triển hài hòa về trí tuệ, đạo đức, văn hóa, bản lĩnh, năng lực số, khát vọng phát triển, trách nhiệm xã hội, tinh thần cống hiến, năng lực hội nhập và sáng tạo trong thời đại số, đồng thời giữ gìn bản sắc dân tộc và các giá trị nhân văn của chủ nghĩa xã hội.
- Phân tích sâu hơn các điểm nghẽn thể chế và chính sách cản trở phát triển con người, đặc biệt trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát hiện và trọng dụng nhân tài, liên kết giữa giáo dục với khoa học - công nghệ và thị trường lao động, xây dựng môi trường văn hóa và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Cần làm rõ vai trò của Nhà nước, thị trường, xã hội và gia đình trong phát triển con người, bảo đảm công bằng tiếp cận cơ hội phát triển, nhất là đối với nhóm yếu thế, vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số.
- Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, sớm xây dựng chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển con người Việt Nam, trọng tâm là xây dựng con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phù hợp với thực tiễn phát triển mới và xu thế thời đại.
- Tạo bước chuyển căn bản có tính nền tảng trong tư duy phát triển con người, từ cách tiếp cận quản lý hành chính, áp đặt, thiết chế cứng nhắc sang kiến tạo môi trường và các điều kiện thể chế, văn hóa và xã hội để con người tự phát triển.
- Đề xuất, kiến tạo và quản trị không gian phát triển con người cả trên môi trường số và môi trường quốc tế.
Hoàn thiện cơ sở lý luận, chính sách phát triển con người Việt Nam
Hội thảo gồm hai phiên thảo luận. Phiên thứ nhất với chủ đề "Phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh mới: Những vấn đề lý luận và thực tiễn" tập trung trao đổi về phát triển con người Việt Nam; tiếp biến văn hóa và phát triển con người; phát triển con người, quyền con người và an ninh con người; vai trò của hệ sinh thái văn hóa và tác động của công nghệ số đối với phát triển con người. Phiên thứ hai thảo luận bàn tròn với chủ đề "Định hướng, giải pháp phát triển con người Việt Nam toàn diện trong bối cảnh mới" có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý nhằm đề xuất các định hướng và giải pháp về chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới.
Phát biểu tổng kết và bế mạc, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi nhấn mạnh: Hội thảo đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học có giá trị, góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức lý luận và thực tiễn về phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh mới, đồng thời cung cấp luận cứ quan trọng cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách phát triển con người, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước. Từ các tham luận và ý kiến trao đổi, có thể khái quát một số nhận thức như sau:
- Phát triển con người luôn phải được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, vừa là chủ thể của quá trình phát triển. Con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể kiến tạo phát triển.
- Phát triển con người Việt Nam đang đứng trước những thách thức đa chiều trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và đổi mới mô hình tăng trưởng.
- Phát triển con người trong giai đoạn mới đòi hỏi đặc biệt quan tâm đến xây dựng hệ giá trị, lối sống và đạo đức của con người Việt Nam.
- Bối cảnh phát triển mới đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ tư duy và khung chính sách phát triển con người theo hướng tích hợp, bao trùm và bền vững.
Hội thảo là diễn đàn trao đổi học thuật quý báu nhằm bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ nghiên cứu, hoạch định và hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển con người Việt Nam theo hướng toàn diện, bao trùm, bền vững và thích ứng với biến đổi nhanh chóng của thời đại. Cùng với sự lan tỏa thông tin và truyền thông, hội thảo góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của phát triển con người trong bối cảnh mới hiện nay.
