Từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, lần đầu tiên hiệu trưởng hoặc người đứng đầu cơ sở giáo dục sẽ cấp bằng tốt nghiệp THPT cho học sinh, thay vì cơ quan quản lý giáo dục tỉnh, thành như trước đây. Đây là thay đổi mang tính lịch sử của giáo dục Việt Nam, không chỉ đơn thuần là phân cấp hành chính mà còn khẳng định rõ hơn quyền hạn và trách nhiệm của nhà trường.
Phù hợp với thực tiễn dạy học và thi cử
Theo lý giải từ các chuyên gia, khi cơ sở giáo dục là nơi trực tiếp tổ chức dạy học, đánh giá quá trình học tập và xác nhận điều kiện dự thi, việc trao quyền cấp bằng là phù hợp với thực tiễn. Kỳ thi tốt nghiệp vẫn được tổ chức thống nhất, chung đề, chung đợt và chung quy chế trên phạm vi cả nước, đảm bảo tính công bằng và chất lượng.
Luật Giáo dục sửa đổi 2025 quy định văn bằng là văn bản dưới dạng giấy hoặc số được cấp cho người học khi hoàn thành chương trình và đạt chuẩn đầu ra tương ứng. Đối với bậc THPT, bằng tốt nghiệp không chỉ xác nhận việc hoàn thành chương trình học mà còn là cơ sở để người học tiếp tục học tập trình độ cao hơn hoặc tham gia thị trường lao động. Vì vậy, người ký cấp bằng không chỉ thực hiện một thủ tục hành chính mà còn đại diện cho sự cam kết về chất lượng giáo dục của nhà trường.
Tăng cường tự chủ và trách nhiệm nhà trường
Việc trao quyền cho hiệu trưởng cấp bằng tốt nghiệp cũng phù hợp với xu hướng tăng cường tự chủ và phân cấp trong quản lý giáo dục. Khi được giao thêm thẩm quyền, nhà trường sẽ chủ động hơn trong tổ chức hoạt động chuyên môn, nâng cao chất lượng và chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả giáo dục. Đây là hướng đi được nhiều quốc gia áp dụng nhằm phát huy tính năng động và sáng tạo của cơ sở giáo dục thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cấp quản lý trung gian.
Dĩ nhiên, quyền hạn càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Chữ ký của hiệu trưởng trên tấm bằng tốt nghiệp đồng nghĩa với trách nhiệm đối với tính chính xác và trung thực của toàn bộ quá trình đánh giá, công nhận tốt nghiệp. Nếu xảy ra sai sót trong việc xác nhận kết quả học tập, cấp bằng không đúng đối tượng hoặc để xảy ra gian lận, hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến uy tín cá nhân mà còn tác động đến danh tiếng nhà trường và niềm tin của xã hội đối với hệ thống giáo dục.
Yêu cầu về kỷ cương và công nghệ quản lý
Chính vì vậy, việc thực hiện quy định mới đòi hỏi các trường phải tăng cường kỷ cương trong quản lý. Quy trình đánh giá học sinh cần được thực hiện nghiêm túc, khách quan và minh bạch. Hồ sơ học tập, kết quả kiểm tra, đánh giá và kết quả thi tốt nghiệp phải được lưu trữ đầy đủ, bảo đảm khả năng kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết. Đây là điều kiện quan trọng để việc phân cấp thực sự phát huy hiệu quả và tạo được sự đồng thuận trong xã hội.
Bên cạnh trách nhiệm của nhà trường, cơ quan quản lý giáo dục cũng cần xây dựng cơ chế giám sát phù hợp với mô hình mới. Khi văn bằng được cấp bởi nhiều cơ sở giáo dục khác nhau, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu văn bằng trở nên đặc biệt quan trọng. Một cơ sở dữ liệu thống nhất trên toàn quốc, có khả năng xác thực nhanh chóng và chính xác, sẽ giúp ngăn ngừa tình trạng làm giả văn bằng, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan tuyển dụng trong việc kiểm tra thông tin người học.
Bước tiến trong đổi mới quản lý giáo dục
Có thể nói, giao quyền cho hiệu trưởng cấp bằng tốt nghiệp THPT là bước tiến trong tiến trình đổi mới quản lý giáo dục. Sự thay đổi này sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị, củng cố niềm tin của người học, của xã hội và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của nền giáo dục Việt Nam.
