Các chuyên gia giáo dục kỳ vọng chính sách mới sẽ xác lập năng lực tự học làm trọng tâm phát triển, thay vì tập trung vào các quy định kỹ thuật về in ấn hay phát hành sách. Nhà giáo dục - TS Giản Tư Trung, Viện trưởng Viện Giáo dục IRED, khẳng định rằng một trong những đích đến của giáo dục là phát triển con người toàn diện, và đọc sách là con đường hiệu quả nhất để mỗi người tự lực khai phóng.
Đọc sách là hành trình tự lực khai phóng
Theo TS Giản Tư Trung, để thoát khỏi tình trạng làm ra sách nhiều nhưng ít người mua, chính sách phát triển ngành xuất bản cần bắt đầu từ con người và nhu cầu thực tế của họ. Điều này giúp việc đọc trở thành hành trình tự lực khai phóng. TS Nguyễn Thị Ngọc Minh (Đại học Sư phạm Hà Nội) nhấn mạnh rằng trong thời đại biến động, kỹ năng đọc chính là vũ khí sinh tồn, giúp mỗi cá nhân làm chủ tri thức và duy trì khả năng tự học suốt đời.
Các chuyên gia kỳ vọng tinh thần phát triển văn hóa đọc trong Chỉ thị 04-CT/TW sẽ được cụ thể hóa trong các chính sách sắp tới, đặc biệt là quá trình sửa đổi Luật Xuất bản 2012, nhằm tạo nền tảng pháp lý cho hệ sinh thái đọc và học tập trong xã hội.
Khuyến đọc gắn liền với khuyến học
TS Giản Tư Trung nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa việc đọc và sự trưởng thành của mỗi cá nhân: "Khuyến đọc nên gắn liền với khuyến học và khuyến học nên gắn liền với khát vọng dân trí, doanh trí, giáo trí. Nếu tách khỏi khuyến học thì việc khuyến đọc sẽ giảm ý nghĩa rất nhiều; và nếu khuyến đọc hạn chế thì dù có làm ra sách nhiều cũng ít có người mua".
TS Nguyễn Thị Ngọc Minh cho rằng trong thời đại biến động, tự học đã trở thành kỹ năng sinh tồn. Học sinh hiện nay không thiếu sách mà thiếu kỹ năng lĩnh hội giá trị thực chất từ trang sách. Việc đưa tiết đọc sách vào trường học được kỳ vọng giải quyết điểm nghẽn này, giúp người đọc làm chủ các chiến lược đọc để mài sắc năng lực tư duy. Bà chia sẻ: "Không một trường học nào có thể dạy chúng ta mọi kiến thức cần cho cuộc sống, cũng không một người thầy nào có thể đồng hành suốt cả cuộc đời, song chỉ cần sở hữu kỹ năng đọc tốt, chúng ta hoàn toàn có thể tự học tất cả".
Kiến tạo mạng lưới kết nối và hạ tầng tri thức
Để văn hóa đọc đi sâu vào đời sống, các chuyên gia kiến nghị chính sách cần thay đổi cách tiếp cận. Việc xác lập vị trí pháp lý cho các thiết chế văn hóa hiện đại như Đường sách, thư viện mở hay không gian đọc trong cộng đồng sẽ tạo điều kiện để tri thức lan tỏa tự nhiên theo nhu cầu thực tế, thay vì áp đặt.
TS Giản Tư Trung đề xuất Mô hình Khuyến đọc "5 Bước": (1) Cương vị đảm trách; (2) Công việc cần làm; (3) Năng lực cần có; (4) Kiến thức cần học; (5) Các sách cần đọc. Ông cho rằng cần xác định rõ cương vị và nghề nghiệp của người học, từ đó xác định công việc, năng lực, kiến thức và cuối cùng là sách cần đọc. Khi đó, đọc sách trở thành nhu cầu tự nhiên, người học tự hỏi "mình cần đọc gì để làm tốt hơn việc của mình" thay vì băn khoăn "phải đọc gì".
TS Nguyễn Thị Ngọc Minh nhấn mạnh việc xây dựng mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa "bốn nhà" (nhà xuất bản, nhà sách, thư viện công và trường học) là cấp thiết. Trước sức cạnh tranh của giải trí thụ động trên nền tảng số, ngành sách cần chính sách hỗ trợ dịch thuật, quảng bá và hình thành đội ngũ "giáo viên - thủ thư" chuyên nghiệp để dẫn dắt học sinh. Sự liên kết này không chỉ bảo vệ bản quyền mà còn đóng vai trò là "màng lọc văn hóa" để cổ vũ các dòng sách có giá trị.
Hai chuyên gia đồng tình rằng tái định vị vai trò của xuất bản gắn với văn hóa đọc trong Luật Xuất bản sửa đổi không chỉ là quản lý hành chính, mà là bước đi chiến lược để phát huy sức mạnh quốc gia. Khi các kiến nghị về kỹ năng đọc và mạng lưới liên kết được luật hóa linh hoạt, Việt Nam sẽ sở hữu nền tảng tri thức vững chắc để hội nhập sâu rộng hơn với thế giới.
