Đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị (metro), đồng nghĩa với việc thành phố chỉ còn gần 4 năm để nối thông hơn 180 km metro. Nhìn lại hành trình gần 20 năm chật vật mới hoàn thành 19,7 km metro của tuyến số 1, mục tiêu này dường như là nhiệm vụ bất khả thi. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một năm trở lại đây, tiến độ thần tốc của các tuyến đã và chuẩn bị khởi công đã thắp lên tính khả thi cho giấc mơ metro của người dân thành phố.
Điển hình: Tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ
Một trong những điểm sáng là tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ do Công ty CP Đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed làm chủ đầu tư. Đây là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên trên cả nước do doanh nghiệp tư nhân đầu tư và thực hiện toàn bộ. Tuyến metro này không chỉ vượt qua những khó khăn của người tiên phong mà còn được ghi nhận là tuyến chạy nhanh nhất trong lịch sử.
Từ khi lên ý tưởng đến khi đề xuất phương án đầu tư, được phê duyệt và khởi công vào ngày 19.12.2025, dự án chỉ mất chưa đầy một năm, bằng 1/6 thời gian chuẩn bị của tuyến metro số 1 TP.HCM, 1/16 tuyến metro số 2 TP.HCM và 1/3 tuyến metro Cát Linh - Hà Đông của Hà Nội. Ban đầu, tuyến metro này dự kiến dài khoảng 48,7 km, nhưng sau khi UBND thành phố quyết định điều chỉnh hướng tuyến, chiều dài tăng lên khoảng 53,8 km.
Tiến độ thi công và kế hoạch vận hành
Hiện nay, Công ty CP Đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed đang tiến hành tổ chức lựa chọn phương án kiến trúc cho các công trình nhà ga, cầu đường sắt và các hạng mục liên quan theo quy định của luật Kiến trúc. UBND TP.HCM cũng đã chốt mốc thời gian bàn giao mặt bằng cho tuyến đường sắt này phải hoàn tất trước quý 4, đồng thời yêu cầu các sở chuyên môn dứt điểm việc di dời hạ tầng kỹ thuật để đảm bảo đưa dự án vào vận hành đúng năm 2028. Như vậy, chỉ trong vòng hai năm tới, TP.HCM sẽ có thêm gần 54 km metro chạy với tốc độ 350 km/giờ, nối thẳng từ trung tâm thành phố đến biển Cần Giờ.
Tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm
Là dự án metro thứ hai do doanh nghiệp tư nhân đầu tư, tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm cũng được UBND thành phố bật chế độ khẩn cấp ngay từ khi khởi động. Với yêu cầu cấp bách kết nối tới siêu cảng hàng không quốc tế Long Thành, các đơn vị được chủ động vận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ. Nhờ vậy, hơn 6 km metro Bến Thành - Thủ Thiêm đã chính thức khởi công vào sáng 29.4 vừa qua. Chủ đầu tư là Tập đoàn THACO cho biết tuyến metro đầu tiên ở Việt Nam đi ngầm qua sông này sẽ được áp dụng những công nghệ thi công hiện đại nhất, dự kiến hoàn thành vào năm 2030.
Các tuyến metro khác đang được triển khai
Nối tiếp từ Thủ Thiêm, tuyến metro Thủ Thiêm - Long Thành dài 47,7 km cũng đang được TP.HCM khẩn cấp triển khai, yêu cầu khởi công trước ngày 2.7 và hoàn thành vào năm 2030. Trong khi đó, 11,3 km metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương) khởi công hồi tháng 1 đang ghi nhận những chuyển động mạnh mẽ trên công trường. Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường khẳng định dự án hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi khi công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành, nguồn vốn cân đối đủ, cùng các cơ chế đặc thù tháo gỡ vướng mắc kéo dài. Dự kiến tuyến này sẽ về đích vào quý 4/2030.
Trong năm nay, TP.HCM còn dự kiến khởi công thêm tuyến metro số 6 (giai đoạn 1: Sân bay Tân Sơn Nhất - Phú Hữu) dài 22 km và kéo dài tuyến metro số 1 từ Suối Tiên tới thành phố mới Bình Dương dài hơn 31 km. Cả hai tuyến đều dự kiến thi công trong khoảng 4 năm và đưa vào vận hành trong năm 2030.
Tổng quan mạng lưới metro TP.HCM đến năm 2030
Nếu các kế hoạch trên giữ vững tiến độ, trong 4 năm nữa, toàn TP.HCM sẽ nối được khoảng 190 km đường sắt đô thị, tạo đà để đến năm 2035 nâng tổng số lên 14 tuyến, dài khoảng 462 km. Giai đoạn 2035 - 2045, thành phố sẽ làm thêm 5 tuyến metro với khoảng 239 km, đạt tổng quy mô 19 tuyến metro dài khoảng 700 km.
Lời giải nguồn vốn và cuộc cách mạng TOD
Để hiện thực hóa giấc mơ đại công trường và đưa toàn bộ mạng lưới đường sắt khổng lồ này về đích đúng hẹn vào năm 2030, TP.HCM đang ráo riết triển khai chiến lược huy động vốn và thi công mang tính cách mạng. Trong danh mục dự án thu hút đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 vừa ban hành, thành phố kêu gọi đầu tư 9 tuyến metro với tổng chiều dài hơn 374 km, tổng vốn sơ bộ hơn 981.000 tỉ đồng.
Chưa bao giờ TP.HCM đứng trước cơ hội hút vốn khủng vào metro như hiện nay. Sau khi bộ tứ nghị quyết trụ cột ra đời ủng hộ tuyệt đối sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các công trình trọng điểm quốc gia, cùng những cơ chế đặc thù về đường sắt mở toang cánh cửa, hàng loạt đề xuất từ các tỉ phú USD đã đổ về thành phố.
Song song với việc đa dạng hóa nguồn vốn, TP.HCM đang tận dụng triệt để các cơ chế chính sách đặc thù từ Nghị quyết của Quốc hội để áp dụng mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) làm đòn bẩy tài chính cốt lõi. Theo lãnh đạo UBND thành phố, bằng cách quy hoạch, đấu giá quyền sử dụng đất xung quanh các nhà ga metro và các vùng phụ cận dọc tuyến, thành phố sẽ thu hồi phần giá trị thặng dư từ đất đai tăng lên nhờ hạ tầng giao thông, tạo ra nguồn thu khổng lồ tái đầu tư trực tiếp cho các tuyến metro tiếp theo mà không gây áp lực lên nợ công.
Các bước đi tiếp theo đang được định hình rõ ràng theo một lộ trình phân kỳ nghiêm ngặt: giải phóng mặt bằng sạch đi trước một bước bằng cách đẩy nhanh thu hồi đất tại các phường xã liên quan ngay trong năm nay; thống nhất quy chuẩn kỹ thuật toàn mạng lưới để đảm bảo tính kết nối liên thông giữa các đoàn tàu; và đẩy mạnh tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc cho các nhà ga, cầu metro nhằm đảm bảo tính thẩm mỹ hiện đại. Với việc tự chủ về nguồn lực tài chính thông qua TOD, tối ưu hóa quy trình thủ tục đầu tư và thu hút dòng vốn tư nhân nội địa mạnh mẽ, TP.HCM đang bước những bước đầy tự tin hiện thực hóa việc biến mạng lưới metro từ quy hoạch thành động lực bứt phá kinh tế, định hình một siêu đô thị phát triển bền vững và thịnh vượng hàng đầu khu vực.
TP.HCM xác định phát triển mạng lưới metro là giải pháp then chốt để xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường. Thành phố đang thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, đặt mục tiêu đến năm 2030 hệ thống metro đáp ứng 20-30% nhu cầu đi lại của người dân. Tỷ lệ này dự kiến tăng lên 35-50% vào năm 2035 và đạt 50-60% vào năm 2045.
