Tuyến Metro Số 2 Bến Thành-Tham Lương: Đẩy Mạnh Thi Công Và Quản Trị Rủi Ro
Tuyến metro số 2 Bến Thành-Tham Lương, với tổng chiều dài khoảng 11,3 km đi qua các Quận 1, 3, 10, 12, Tân Bình và Tân Phú, đang được thi công phần đào ngầm một cách khẩn trương. Dự án này được thực hiện theo mô hình tổng thầu EPC (thiết kế, cung cấp thiết bị, thi công và bàn giao hệ thống vận hành), một phương thức phức tạp hơn so với các công trình hạ tầng thông thường. Metro là một tổ hợp đa cấu phần, bao gồm tư vấn, thiết kế, thi công, cung cấp thiết bị và tích hợp hệ thống, mỗi khâu đều liên quan đến các hợp đồng giá trị lớn với nhiều yếu tố quốc tế.
Khởi Công Và Cơ Chế Đặc Thù
Tháng 1 năm nay, thành phố chính thức khởi công dự án này, chuyển từ nguồn vốn ODA sang vốn đầu tư công. Đặc biệt, dự án được thí điểm áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 188 của Quốc hội, cho phép rút gọn thủ tục phê duyệt để đẩy nhanh tiến độ. Sau khi tuyến metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên đi vào vận hành, tuyến số 2 đóng vai trò then chốt trong việc kết nối khu trung tâm với phía tây bắc thành phố, góp phần giảm ùn tắc giao thông.
Liên Danh Nhà Thầu Và Quản Lý Dự Án
Liên danh nhà thầu EPC cho dự án là Thaco - Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải, được đánh giá cao về năng lực tổ chức, quản lý dự án và kinh nghiệm trong các công trình trọng điểm. Ông Vũ Văn Vịnh, Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 thuộc Ban Quản lý Đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng gói thầu EPC là hạng mục quan trọng nhất, đảm nhiệm toàn bộ từ thiết kế đến bàn giao vận hành. Do đó, rủi ro pháp lý không chỉ nằm ở một khâu riêng lẻ mà có thể phát sinh xuyên suốt quá trình.
Bài Học Từ Tuyến Metro Số 1 Và Rủi Ro Pháp Lý
Dự án này được triển khai với mục tiêu tránh lặp lại những "trục trặc" pháp lý như đã xảy ra với tuyến metro số 1. Đơn cử, năm 2023, nhà thầu Hitachi (Nhật Bản) đã khởi kiện Ban Quản lý đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh ra Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), yêu cầu gia hạn thời gian thi công 2.773 ngày và bồi thường khoảng 527 tỷ đồng do bất đồng về thỏa thuận. Hitachi là nhà thầu thực hiện gói thầu CP₃, bao gồm mua sắm thiết bị cơ điện, đầu máy toa xe, đường ray, đào tạo và bảo dưỡng.
Áp Dụng Hợp Đồng Chuẩn Quốc Tế FIDIC
Để quản lý rủi ro, tuyến metro số 2 được triển khai căn cứ theo bộ mẫu hợp đồng chuẩn quốc tế FIDIC, với liên danh giữa nhà thầu Việt Nam và nước ngoài. Ông Vịnh cho biết, việc thi công được thực hiện trong tinh thần gấp rút, với yêu cầu các nhà thầu tuân thủ nghiêm ngặt quy định chế tài. Tuy nhiên, không phải mọi mốc thời gian đều buộc hoàn thành đúng cam kết; điều kiện quan trọng là "chặng" cuối cùng phải đảm bảo thời gian hoàn thành dự án.
Thách Thức Và Khuyến Nghị Từ Chuyên Gia
Tại hội thảo về quản lý hợp đồng và rủi ro trong các dự án metro, ông Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam, nhấn mạnh giai đoạn 2026-2030 là bước ngoặt cho hạ tầng đường sắt Việt Nam, với các tuyến metro và đường sắt tốc độ cao. Riêng tuyến tốc độ cao bắc-nam dự kiến dài 1.541 km, tổng đầu tư khoảng 67,34 tỷ USD, chia thành 17 dự án thành phần, khởi công cuối 2026 và hoàn thành 2035. Sự tham gia của hàng trăm nhà thầu trong nước và quốc tế kèm theo rủi ro từ nhiều phía như chậm giải phóng mặt bằng, biến động giá, và vướng mắc thanh quyết toán.
Luật sư Châu Việt Bắc, Phó Tổng thư ký Ban Thư ký tố tụng kiêm Phó Giám đốc chi nhánh tại Thành phố Hồ Chí Minh của VIAC, cho rằng tranh chấp xây dựng là phổ biến và quan trọng. Thành phố Hồ Chí Minh có sáu tuyến metro đang lên kế hoạch, do đó cần trao đổi và đánh giá công tác quản trị pháp lý. Ông khuyến nghị sự tham gia của chuyên gia độc lập để giải quyết tranh chấp hợp đồng kịp thời, tránh thiệt hại lớn hơn.
Kết Luận: Kiểm Soát Rủi Ro Cho Tương Lai
Các chuyên gia giao thông đô thị nhận định, metro là dự án của tương lai nhưng rủi ro pháp lý lại xuất phát từ những chi tiết hiện tại như điều khoản hợp đồng chưa chặt chẽ hoặc quy trình không minh bạch. Với cấu trúc kỹ thuật phức tạp và nhiều chủ thể tham gia, chỉ một vướng mắc nhỏ trong phối hợp hoặc thanh toán có thể dẫn đến "trục trặc" lớn. Do đó, việc kiểm soát rủi ro ngay từ đầu không chỉ bảo vệ ngân sách mà còn duy trì niềm tin và cơ hội phát triển bền vững cho hệ thống giao thông đô thị.
