Chính sách hoàn vỏ 10 cent tại Connecticut: Lợi ích môi trường hay cơ hội trục lợi?
Gần ba thập kỷ trước, bộ phim hài sitcom Seinfeld từng khai thác câu chuyện hài hước về hai nhân vật kiếm lời bằng cách thu gom chai nước ngọt và lon bia có đặt cọc 5 cent ở New York, sau đó chở hàng nghìn km đến Michigan để hoàn vỏ lấy 10 cent. Ngày nay, kịch bản này không còn là hư cấu khi chính quyền bang Connecticut, Mỹ, nâng giá trị đặt cọc - hoàn vỏ chai lên 10 cent vào năm 2024, gấp đôi mức cũ. Quyết định này đã tạo ra làn sóng tranh cãi và hệ lụy bất ngờ.
Tình trạng nhập lậu vỏ chai từ các bang lân cận
Hệ thống đặt cọc - hoàn vỏ (Deposit-Return System - DRS) là mô hình phổ biến tại hơn 40 quốc gia, bao gồm Mỹ và nhiều nước châu Âu, nhằm khuyến khích tái chế thông qua việc người dùng chi trả một khoản nhỏ khi mua đồ uống đóng chai và nhận lại tiền khi trả vỏ. Tại Mỹ, Connecticut là một trong 10 bang áp dụng hoặc lên kế hoạch cho chính sách này. Tuy nhiên, việc nâng mức hoàn vỏ lên 10 cent, cao hơn so với các bang xung quanh như New York, New Jersey và Rhode Island (nơi mức đặt cọc chỉ từ 0-5 cent), đã dẫn đến hiện tượng "nhập lậu" vỏ chai.
Cư dân từ các bang lân cận thường xuyên lái xe tải chở đầy vỏ chai về Connecticut để kiếm lời 5-10 cent mỗi vỏ. Ông Matt Ritter, Chủ tịch Hạ viện bang Connecticut, người vận động thông qua luật hoàn vỏ vào năm 2021, bày tỏ sự thất vọng: "Rất đau lòng, bởi không thể tưởng tượng được người dân New York, New Jersey và Rhode Island lại hoàn trả nhiều chai lọ đến vậy". Năm ngoái, bang này nhận về hai tỷ chai, với tổng tiền hoàn vỏ vượt quá số tiền đặt cọc tới 11,3 triệu USD, trái ngược với thông lệ tỷ lệ hoàn trả thường dưới 92% như tại Na Uy.
Thiệt hại kinh tế và phản ứng từ các bên liên quan
Khoản lỗ này đè nặng lên các nhà phân phối, như Star Distributors ở West Haven, với thiệt hại hơn 2 triệu USD kể từ khi chính sách 10 cent có hiệu lực. Peter Gallo, Phó chủ tịch công ty, chia sẻ: "Thật khó để chấp nhận rằng chúng tôi phải gánh nợ, thay vì được trả tiền". Hạ nghị sĩ Vincent Candelora thậm chí gọi chính sách này là "thảm họa không thể cứu vãn", cho rằng các trung tâm thu hồi ngoài bang đang lợi dụng để trục lợi.
Tuy nhiên, giới chức gặp khó khăn trong việc theo dõi chính xác số lượng vỏ nhập lậu do hầu hết thiếu dấu hiệu nhận dạng về điểm bán. Ông John-Michael Parker, đồng chủ tịch Ủy ban Môi trường, đề xuất giải pháp dán nhãn với mã vạch đặc trưng cho Connecticut, nhưng ý tưởng này vấp phải thách thức công nghệ và phản đối từ ngành công nghiệp đồ uống.
Biện pháp mới và những lo ngại từ cộng đồng
Để ngăn chặn tình trạng này, các nhà lập pháp gần đây đã thông qua dự luật tăng tiền phạt cho hành vi hoàn vỏ bất hợp pháp, với mức phạt từ 50-500 USD cho lần vi phạm đầu và có thể lên đến 2.000 USD hoặc xử lý hình sự cho lần thứ ba. Luật mới cũng yêu cầu Cơ quan Năng lượng và Bảo vệ Môi trường cấp phép cho các trung tâm thu gom, thay vì chỉ đăng ký như trước.
Theo đó, các trung tâm phải lưu giữ hồ sơ của bất kỳ ai hoàn vỏ hơn 1.000 chai mỗi ngày, và cá nhân (trừ tổ chức phi lợi nhuận) chỉ được hoàn tối đa 4.000 vỏ, giảm từ mức 5.000 chai trước đây. Tuy nhiên, các quy định này gây lo ngại cho nhiều đơn vị thu hồi. Francis Bartolomeo, chủ sở hữu trung tâm Fran’s Cans và Bart’s Bottles, phản đối khoản phí cấp phép 2.500 USD hàng năm, cho rằng việc tăng cường thực thi nên thuộc trách nhiệm của chính quyền bang: "Chúng tôi đang dọn dẹp mớ hỗn độn, và cuối cùng lại bị phạt". Ông kêu gọi quay lại mức đặt cọc 5 cent để giảm áp lực.
Chủ tịch Hạ viện Matt Ritter phản đối việc hạ mức hoàn vỏ, nhấn mạnh rằng chính sách 10 cent nhằm khuyến khích tái chế và bảo vệ môi trường. Cuộc tranh luận này tiếp tục làm nổi bật sự cân bằng giữa mục tiêu sinh thái và thực tế kinh tế trong các chính sách công.
