Một nhóm nghiên cứu và các nhà hoạt động môi trường tại Thái Lan vừa đưa ra cảnh báo nghiêm trọng về mức độ ô nhiễm thạch tín hiện nay trên sông Mê Kông và các nhánh của nó. Theo AFP, tình trạng này đang đe dọa sức khỏe và nguồn sinh kế của nhiều người dân sống dọc dòng sông.
Nguồn gốc ô nhiễm
Các chuyên gia cho rằng ô nhiễm bắt nguồn từ hoạt động khai thác mỏ trái phép ở Myanmar, và kết quả kiểm tra cho thấy tình trạng này đang lan rộng xuống hạ lưu. Ngư dân Thái Lan Somdet Singthong, 69 tuổi, cho biết lượng khách hàng của ông đã giảm sút kể từ khi giới chức phát hiện thạch tín và các kim loại nặng khác trong một số nhánh sông. Các bác sĩ đã phát hiện mức thạch tín độc hại cao trong móng tay và nước tiểu của ông.
"Tác động rất lớn. Tôi thì chẳng bao giờ sợ, nhưng những người dân làng khác thì lo lắng. Họ không ăn cá; một số người thậm chí không đụng đến con cá nào," ông Somdet nói.
Phát hiện đáng báo động
Trong tháng 4, cơ quan kiểm soát ô nhiễm Thái Lan thông báo phát hiện nồng độ thạch tín lên tới 296 mg/kg trầm tích gần Chiang Saen, cao gấp 9 lần mức nguy hiểm đối với sinh vật thủy sinh. Đây là lần đầu tiên nhà chức trách phát hiện ô nhiễm ở chính sông Mê Kông, không chỉ các nhánh.
Bà Pianporn Deetes, thuộc tổ chức Rivers and Rights, nhận định khi dòng sông bị ô nhiễm kim loại nặng và độc tố, các chất này sẽ chảy đến tận vùng đồng bằng sông Mê Kông.
"Quả bom hẹn giờ"
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Chiang Mai phát hiện nồng độ thạch tín cao gấp 10 lần mức bình thường trong trầm tích sông Kok, một nhánh của sông Mê Kông. Phó giáo sư Wan Wiriya mô tả tình trạng này như một "quả bom hẹn giờ", làm tăng nguy cơ ung thư và rối loạn thần kinh lâu dài, đặc biệt ở những người dễ bị tổn thương.
Trung tâm nghiên cứu Stimson Center (Mỹ) cảnh báo: "Xung đột, quản trị phân tán và thị trường toàn cầu cùng hội tụ để thúc đẩy và duy trì việc khai thác tài nguyên, gây tổn hại đến tính toàn vẹn môi trường và an ninh con người."
Phản ứng của người dân
Gần đây, một nhóm nhà sư đã dẫn đầu cuộc tuần hành phản đối dọc theo dòng sông bị ô nhiễm. Những người tham gia cầm biển hiệu có dòng chữ "Sông là mạch máu của cuộc sống chúng ta". Nghệ sĩ 69 tuổi Sansoen Duangdee chia sẻ: "Chúng ta không còn thấy trẻ em chơi đùa dưới sông nữa. Chúng ta không thấy chim chóc. Chúng ta không thấy bướm. Nước đã chết. Và nếu nước đã chết, thì con người như thế nào?"
Mối nguy hiểm "vô hình"
Nhà hoạt động Deetes kêu gọi "đối thoại ngoại giao" giữa Thái Lan và các nước láng giềng, cùng với Trung Quốc - nước nhập khẩu chính các nguyên tố đất hiếm từ Myanmar và Lào. Bà lên án những "kẻ côn đồ" làm những gì chúng muốn mà không chịu trách nhiệm, cũng như sự thờ ơ từ giới chính trị trước mối nguy hiểm phần lớn là "vô hình".
Ủy ban sông Mê Kông liên chính phủ cho biết đang tăng cường giám sát và hợp tác khu vực, nhưng cả Myanmar lẫn Trung Quốc đều không phải là thành viên của ủy ban này.
Chính quyền khuyến cáo không nên ăn động vật có vỏ từ sông hoặc nội tạng cá sông, nhưng nhiều người dân không đủ khả năng mua các thực phẩm thay thế an toàn hơn. Ngư dân Somdet cho biết ông không thay đổi chế độ ăn uống: "Dù sao thì cũng chẳng thể làm gì khác. Chúng tôi phải sống chung với dòng sông này, bất kể chuyện gì xảy ra với nó."
