Gia Lai đón cơ hội vàng từ 'mỏ vàng xanh' tín chỉ carbon
Sau sự kiện hợp nhất lịch sử với Bình Định, tỉnh Gia Lai mới đang đứng trước những cơ hội phát triển vượt bậc, trong đó kinh tế rừng và thị trường tín chỉ carbon được xác định là động lực tăng trưởng then chốt. Với diện tích đất có rừng lên tới hơn 1,03 triệu ha, lớn nhất khu vực Tây Nguyên và đứng thứ 4 trên toàn quốc, Gia Lai sở hữu lợi thế đặc biệt để khai thác nguồn tài nguyên quý giá này.
Tiềm năng khổng lồ từ rừng tự nhiên và nông nghiệp
Ông Nguyễn Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, cho biết tỉnh hiện có diện tích rừng tự nhiên trên 692.000 ha, tỷ lệ che phủ đạt hơn 45%. Đây là lợi thế vượt trội bởi rừng tự nhiên có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon ổn định theo thời gian. Đáng chú ý, Gia Lai còn là nơi sở hữu Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng rộng hơn 413.000 ha, được UNESCO công nhận vào năm 2021, tạo nền tảng lý tưởng để phát triển kinh tế rừng gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học và khai thác tín chỉ carbon.
Theo phân tích của các chuyên gia, với mức hấp thụ trung bình 5 tấn CO₂/ha/năm, diện tích rừng hiện có của Gia Lai có thể hấp thụ khoảng 4,9 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Với mức giá giao dịch ước tính khoảng 10 USD/tấn CO₂, giá trị kinh tế tiềm năng có thể lên tới hàng chục triệu USD hàng năm. "Đây là tiềm năng thực sự, song cần được khai thác một cách thận trọng, bền vững và tuân thủ đúng quy định", ông Hoan nhấn mạnh.
Ngoài lâm nghiệp, TS. Trần Du Lịch cũng chỉ ra rằng Gia Lai có tiềm năng lớn trong lĩnh vực nông nghiệp với hơn 1 triệu ha đất nông nghiệp, bao gồm các vùng chuyên canh cà phê, hồ tiêu, cao su và dừa. Việc áp dụng mô hình nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tăng cường khả năng hấp thụ carbon. Bên cạnh đó, tỉnh còn sở hữu tiềm năng đáng kể về năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời.
Kế hoạch hành động và sự chủ động của địa phương
Hiện nay, Gia Lai nằm trong phạm vi chuyển nhượng theo Ý định thư giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với Tổ chức Emergent thuộc Liên minh Giảm phát thải và Tăng cường Tài chính Lâm nghiệp (LEAF). Nhiều doanh nghiệp lớn như EcoTree và CT Group đã đề xuất thí điểm các mô hình tín chỉ carbon trên địa bàn tỉnh.
Sau quá trình sáp nhập, lãnh đạo tỉnh đã tiến hành khảo sát và đưa ra định hướng phát triển kinh tế rừng gắn với chuỗi giá trị, tập trung vào rừng trồng gỗ lớn và cây trồng đa mục đích. "Chúng tôi đã xây dựng kế hoạch phát triển rừng gỗ lớn, lựa chọn 26 loại cây trồng đa giá trị để áp dụng mô hình 'lấy ngắn nuôi dài', hướng tới phát triển rừng bền vững và khai thác tín chỉ carbon", ông Hoan chia sẻ.
Từ đầu năm 2026, UBND tỉnh đã chỉ đạo nghiên cứu phát triển rừng gắn với tín chỉ carbon, đồng thời Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai Chương trình LEAF/LEAD về giảm phát thải tại Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Các hoạt động khảo sát, xác minh giảm phát thải đã được nhiều tổ chức quốc tế và doanh nghiệp trong nước thực hiện, cho thấy thị trường carbon đang dần hình thành.
Lợi ích kép: Tăng thu nhập và bảo vệ rừng bền vững
Tín chỉ carbon không chỉ mang lại nguồn thu trước mắt mà còn tạo ra "lợi ích kép" trong phát triển và bảo vệ rừng. Khi thị trường vận hành ổn định, nguồn thu từ carbon sẽ trở thành động lực tài chính quan trọng để tái đầu tư vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Ông Ngô Văn Thắng, Giám đốc Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, nhận định: "Nếu thị trường carbon được khai thông, đây sẽ là nguồn lực tài chính lớn để hỗ trợ công tác phòng cháy chữa cháy, tuần tra bảo vệ, đầu tư hạ tầng và tăng thu nhập cho người dân nhận khoán bảo vệ rừng". Hiện nay, đơn vị đang giao khoán gần 19.000 ha cho 17 cộng đồng và 29 nhóm hộ, với tổng cộng gần 900 hộ dân vùng đệm tham gia.
Ở góc độ doanh nghiệp, Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn đang chủ động chuyển đổi từ rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn kết hợp khai thác tín chỉ carbon. Giai đoạn 2026–2030, công ty đặt mục tiêu duy trì 1.000 ha rừng gỗ lớn, nâng chu kỳ kinh doanh lên 10–12 năm và trồng xen cây bản địa. Ông Nguyễn Ngọc Đạo, Chủ tịch HĐQT công ty, cho biết: "Về kỹ thuật, chúng tôi đã sẵn sàng nhờ kinh nghiệm từ dự án SFM. Rào cản lớn nhất hiện nay là chờ quy định cụ thể từ Nhà nước để triển khai chính thức và đồng bộ".
Định hướng chiến lược và những bước đi cụ thể
Để biến tiềm năng thành hiện thực, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai xác định ưu tiên khai thác tín chỉ carbon từ rừng tự nhiên thông qua cơ chế REDD+ và quản lý rừng bền vững. Song song đó, tỉnh sẽ triển khai Kế hoạch hành động thích ứng Quy định không gây mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) và thí điểm nông nghiệp tái sinh tại các vùng chuyên canh.
Ông Trần Văn Thu, Trạm trưởng Trạm Bảo vệ rừng số 8 thuộc Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, chia sẻ: "Chúng tôi và người dân nhận giao khoán bảo vệ rừng rất mong chờ tín hiệu tích cực từ thị trường tín chỉ carbon. Có thêm nguồn thu này, đơn vị quản lý sẽ có thêm tài chính để tái đầu tư cho các hoạt động bảo vệ rừng, đồng thời tăng thu nhập cho cộng đồng tham gia".
Dự án ReCoPro - sản xuất cây ca cao tái sinh đang được triển khai như một bước đi tiên phong, giúp nông dân chuyển đổi sản xuất, tăng giá trị sản phẩm và giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Với sự chủ động và quyết tâm của chính quyền địa phương, cùng sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng, Gia Lai đang từng bước hiện thực hóa giấc mơ biến 'mỏ vàng xanh' thành động lực phát triển bền vững.
