Rừng ngập mặn Hà Tĩnh chết hàng loạt, đe dọa an toàn đê biển và sinh kế người dân
Những ngày đầu tháng 4, cảnh tượng hàng dãy cây ngập mặn khô héo dọc hai bên sông Quyền, từ cầu Hải Ninh đến cầu Sông Vịnh, thuộc phường Hải Ninh, tỉnh Hà Tĩnh, khiến nhiều người không khỏi xót xa. Các loại cây như mắm, sú, vẹt vốn xanh tốt bao đời nay bỗng chết khô, cành lá rụng sạch, thân cây khô khốc dưới cái nắng gay gắt.
Theo người dân địa phương, rừng ngập mặn này được trồng từ những năm 1990, đóng vai trò như lá chắn bảo vệ làng xóm trước sóng biển và triều cường. Khi có gió lớn hoặc triều cường, rừng giúp giảm lực sóng biển trước khi tác động vào tuyến đê phía trong, từ đó hạn chế nguy cơ xói lở. Tuy nhiên, thực trạng rừng ngập mặn cây bị chết hàng loạt đang làm thay đổi toàn bộ cấu trúc phòng hộ tự nhiên này.
Lo ngại từ người dân địa phương
Bà Nguyễn Thị Hồng (58 tuổi, ngụ tổ dân phố Tân Thắng, P.Hải Ninh) chia sẻ với vẻ lo lắng: "Rừng này là sinh kế, là cái phao cứu mạng của dân làng mỗi khi có triều cường. Giờ cây chết sạch, nhìn đê biển trống huơ trống hoác, thú thật mỗi lần nghe dự báo có gió lớn là chúng tôi lại nơm nớp lo tuyến đê bị xâm thực, sạt lở vào tận cửa nhà."
Việc diện tích lớn cây mắm bị chết không chỉ gây suy giảm độ che phủ rừng ngập mặn, mà còn tiềm ẩn nguy cơ xói lở bờ sông, ảnh hưởng đến các hộ nuôi trồng thủy sản xung quanh. Không chỉ mất đi tấm màng lọc chắn sóng, việc rừng chết hàng loạt còn khiến nguy cơ hệ sinh thái bị hủy diệt. Nguồn thu nhập từ tôm, cua, cá dưới tán rừng của hàng trăm hộ dân nghèo ven biển cũng theo đó mà mất trắng.
Nguyên nhân vẫn là dấu hỏi lớn
Đáng nói, hiện trạng rừng chết hàng loạt đã diễn ra trong thời gian dài nhưng nguyên nhân cụ thể vẫn đang là một dấu hỏi lớn. Theo báo cáo từ cơ quan chức năng địa phương, qua kiểm tra sơ bộ chưa phát hiện các loài sinh vật gây hại như sâu đục thân hay hà bám vào cây.
Ông Phạm Danh Hiệp, Phó chủ tịch UBND P.Hải Ninh, cho biết địa phương có gần 185 ha rừng ngập mặn, phân bố dọc ven sông, ven biển và khu vực cửa lạch. Hiện tượng cây chết bất thường bắt đầu xuất hiện từ tháng 11.2025 và lan rộng với tốc độ chóng mặt. Riêng diện tích cây mắm bị chết trắng đã lên tới khoảng 5 ha và con số thực tế có thể còn lớn hơn nhiều.
"Địa phương đã ghi nhận thực trạng này và báo cáo lên cấp trên, đồng thời kiến nghị các cơ quan chuyên môn vào cuộc kiểm tra, đánh giá nhằm đưa ra giải pháp hỗ trợ giống cây phù hợp để trồng thay thế", ông Hiệp nói.
Giải pháp cấp bách được đề xuất
Theo ông Hiệp, việc trồng thay thế và phục hồi lá chắn xanh là yêu cầu cấp thiết lúc này để đảm bảo sinh kế và an toàn cho hàng ngàn hộ dân ven biển trước những biến động khó lường của thiên tai. Trước tình trạng hệ sinh thái ven biển bị suy giảm nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đê biển, chính quyền tỉnh Hà Tĩnh đã có những chỉ đạo quyết liệt.
Ông Đào Đức Giang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Kỳ Anh (tỉnh Hà Tĩnh), cho biết qua kiểm đếm có khoảng hơn 25 ha rừng ngập mặn, chủ yếu là cây mắm biển đã bị chết khô. Ông ngao ngán chia sẻ: "Suốt 2 năm qua, mặc dù đơn vị đã đưa cây giống khác về trồng tại rừng ngập mặn P.Hải Ninh nhưng cây cứ trồng xuống là chết. Nghịch lý nằm ở chỗ, cùng một thời điểm triển khai, trong khi rừng trồng tại khu vực cửa biển ở nơi khác trong tỉnh đang xanh tốt, phát triển rất đẹp thì tại địa phương này lại không hiệu quả."
Trước thực trạng này, ông Giang cho biết đơn vị và địa phương đã có văn bản kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sớm vào cuộc, mời các chuyên gia đầu ngành để "bắt bệnh" và làm rõ nguyên nhân.
Phân tích từ chuyên gia
Ông Hoàng Quốc Huấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Tĩnh, nhận định diện tích rừng ngập mặn ven biển bị chết ở P.Hải Ninh có thể do tác động của một số cơn bão lớn trong năm 2025, với sức gió khủng khiếp làm suy yếu bộ rễ của cây. Tuy nhiên, nguyên nhân không chỉ dừng lại ở yếu tố thời tiết cực đoan.
Bước đầu, cơ quan chuyên môn nhận định có thể do sự thay đổi môi trường nước, bao gồm biến động về độ mặn, ảnh hưởng của hải lưu và nguồn nước ngọt từ sông đổ về. Những yếu tố này làm thay đổi điều kiện sinh trưởng vốn khá nhạy cảm của cây ngập mặn. Ngoài ra, khả năng xuất hiện sâu bệnh hoặc sinh vật gây hại cũng được đặt ra.
"Hiện, đơn vị đã lấy mẫu để phân tích, giám định. Sau khi có kết quả cụ thể, sẽ đề xuất giải pháp, trong đó có việc lựa chọn loại cây phù hợp để trồng thay thế", ông Huấn thông tin.
Ông Giang nhấn mạnh: "Chỉ khi xác định được nguyên nhân cốt lõi, chúng tôi mới có cơ sở xây dựng phương án khả thi, từ đó kêu gọi các dự án tái đầu tư trồng mới rừng ngập mặn một cách bài bản, hiệu quả. Mục tiêu cao nhất là khôi phục bằng được hệ sinh thái rừng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản bền vững cho người dân địa phương, tránh tình trạng đổ vốn đầu tư rồi bỏ ngỏ, gây lãng phí nguồn lực."
