Vật liệu từ sợi bazan đang được ứng dụng trong chương trình chống sa mạc hóa tại khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc. Tháng trước, Viện Sinh thái và Địa lý Tân Cương (XIEG) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã khởi động hàng loạt dự án kiểm soát cát, ngăn chặn sa mạc hóa và quản lý xói mòn do gió cũng như nhiễm mặn.
Xây dựng lá chắn sinh thái
Theo bài viết trên báo Khoa học và Công nghệ, cơ quan ngôn luận chính thức của Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, các dự án này nhằm xây dựng một “lá chắn sinh thái” bảo vệ đất canh tác khỏi xói mòn và sa mạc hóa. Tân Cương là một trong những địa bàn trọng điểm của chương trình “Vạn lý trường thành xanh” – sáng kiến quốc gia nhằm ngăn chặn tình trạng sa mạc hóa do biến đổi khí hậu và hoạt động của con người.
Dự án sẽ tạo nên một vành đai xanh bao quanh sa mạc Taklamakan – sa mạc lớn nhất Trung Quốc và là sa mạc cát dịch chuyển lớn thứ hai thế giới. Các loài thực vật chịu hạn và công nghệ cố định cát như lưới rơm sẽ được sử dụng. Trong số các công nghệ mới triển khai ở rìa sa mạc Taklamakan có 6 loại vật liệu thân thiện môi trường dùng để kiểm soát cát.
Vật liệu sợi bazan
Theo báo Khoa học và Công nghệ, các vật liệu này bao gồm nền sợi bazan – loại vật liệu gia cường hiệu suất cao được sản xuất từ đá núi lửa nung chảy. Năm 2024, sứ mệnh thám hiểm Mặt trăng Thường Nga-6 của Trung Quốc đã lần đầu tiên đưa thành công mẫu vật từ nửa tối của Mặt trăng về Trái đất. Trong sứ mệnh đó, lá cờ Trung Quốc làm từ sợi bazan đã trở thành quốc kỳ đầu tiên được cắm trên nửa tối Mặt trăng. Sợi bazan giúp lá cờ chịu được nhiệt độ khắc nghiệt và bức xạ tia cực tím mạnh, đảm bảo màu sắc không bị phai.
Sợi bazan được tạo ra bằng cách nung đá bazan ở nhiệt độ cực cao, sau đó ép dòng đá nóng chảy qua các vòi phun siêu nhỏ. Loại sợi này rẻ hơn sợi carbon và có thể kết hợp với các vật liệu khác để dệt thành vải. Vật liệu nền sợi bazan cũng đang được nghiên cứu cho khả năng ứng dụng trong xây dựng căn cứ trên Mặt trăng, bởi vệ tinh này chứa lượng lớn đá bazan. Trung Quốc và Nga đặt mục tiêu xây dựng một căn cứ dài hạn mang tên Trạm Nghiên cứu Mặt trăng quốc tế tại khu vực cực nam Mặt trăng vào năm 2035.
Các vật liệu khác và hiệu quả dự kiến
Những vật liệu khác được triển khai tại Tân Cương bao gồm tro bay – chất thải rắn sinh ra từ các nhà máy nhiệt điện than, có thể được xử lý để sản xuất gạch xây dựng. Nhóm phụ trách dự án kiểm soát sa mạc hóa cho biết, dự án được kỳ vọng sẽ nâng hiệu quả xây dựng các công trình chống sa mạc hóa thêm 50% và giảm chi phí khoảng 30%.
Tân Cương là một trong những vùng nông nghiệp năng suất cao nhất Trung Quốc. Những khu vực rộng lớn từng là sa mạc và đất nhiễm mặn đang được cải tạo để phục vụ sản xuất nông nghiệp trong chiến lược bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.
