Mặt trận Tổ quốc thiếu luật sư công: Người dân tiếp tục chịu thiệt thòi khi cần hỗ trợ pháp lý
Trong các buổi tiếp xúc cử tri, cán bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thường lắng nghe, ghi chép cẩn thận và hứa sẽ chuyển các kiến nghị lên cấp có thẩm quyền. Tuy nhiên, mọi người đều hiểu rõ rằng việc "chuyển kiến nghị" và việc "phân tích tính hợp pháp của quyết định hành chính" là hai công việc hoàn toàn khác biệt. Người dân ra về với hy vọng mong manh rằng lá đơn của họ sẽ đến đúng nơi cần thiết, nhưng thực tế, những bức xúc này cần được giải đáp bằng pháp lý ngay tại chỗ.
Những câu hỏi pháp lý không có lời giải
Ví dụ, khi quyết định thu hồi đất được đưa ra, người dân thường thắc mắc: Quyết định này căn cứ vào điều khoản nào của Luật Đất đai? Giá bồi thường được tính theo bảng giá đất nào? Không có sự hỗ trợ của luật sư, cán bộ Mặt trận Tổ quốc, dù có thiện chí đến đâu, cũng không thể trả lời chính xác những câu hỏi phức tạp này. Hậu quả cuối cùng là người dân phải chịu thiệt thòi, mất đi quyền lợi chính đáng của mình.
Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26 tháng 10 năm 2022 của Ban Bí thư đã thẳng thắn nhận định rằng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp còn nhiều hạn chế về chuyên môn và nghiệp vụ trong công tác giám sát và phản biện xã hội. Gần bốn năm sau khi chỉ thị này được ban hành, thực trạng vẫn chưa có sự thay đổi căn bản nào. Trong khi đó, Bộ Tư pháp đề xuất thí điểm mô hình luật sư công, nhưng chỉ tập trung ở các bộ, ngành và chính quyền địa phương để bảo vệ lợi ích của nhà nước. Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng: Vậy ai sẽ là người bảo vệ quyền lợi cho người dân ở phía bên kia?
Nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và nhu cầu hỗ trợ pháp lý
Xét từng trường hợp cụ thể, người nông dân bị thu hồi đất khi đến Mặt trận Tổ quốc cấp xã trình bày bức xúc. Nếu Mặt trận có luật sư công, họ sẽ được phân tích ngay tại chỗ về tính hợp pháp của quyết định thu hồi theo Luật Đất đai, đồng thời được hướng dẫn con đường khiếu nại đúng pháp luật nếu có sai phạm.
Tương tự, người phụ nữ bị bạo lực gia đình tìm đến Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, nay trực thuộc Mặt trận Tổ quốc. Cô ấy cần biết rõ Luật Phòng, chống bạo lực gia đình bảo vệ mình như thế nào, và các quy định về ly hôn nếu cần thiết. Đây là những câu hỏi pháp lý cụ thể mà không thể giải quyết chỉ bằng sự đồng cảm hay cảm tính.
Người lao động bị nợ lương tìm đến Công đoàn, cũng thuộc hệ thống Mặt trận Tổ quốc. Họ muốn tìm hiểu các bước khởi kiện một vụ án lao động, thời hiệu khởi kiện là bao lâu, và những biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Thay đổi pháp lý và thách thức mới
Từ ngày 16 tháng 6 năm 2025, khi Nghị quyết 203/2025/QH15 có hiệu lực và Điều 9 của Hiến pháp được sửa đổi, tất cả các tổ chức chính trị - xã hội đều trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Điều này có nghĩa là nông dân, phụ nữ, người lao động, cựu chiến binh, thanh niên và nhiều nhóm đối tượng khác, mỗi nhóm mang theo những bức xúc pháp lý riêng biệt, đều tìm đến Mặt trận như nơi đầu tiên để được bảo vệ quyền lợi. Tuy nhiên, đáng tiếc là nơi này lại không có bất kỳ luật sư công nào để hỗ trợ họ.
Theo Điều 25 của Luật Mặt trận Tổ quốc năm 2015, nhiệm vụ giám sát của Mặt trận mang tính chất xã hội và không có quyền lực cưỡng chế. Sức mạnh duy nhất của họ nằm ở chất lượng của các kiến nghị. Một kiến nghị sau giám sát nếu được phân tích pháp lý chặt chẽ, viện dẫn đúng căn cứ pháp luật, thì cơ quan nhà nước sẽ khó lòng phớt lờ. Ngược lại, nếu kiến nghị chỉ dừng lại ở mức phản ánh cảm tính, nó rất dễ bị gạt sang một bên, và người chịu thiệt thòi không phải là Mặt trận, mà chính là người dân đứng đằng sau kiến nghị đó.
Kịch bản lý tưởng với sự hỗ trợ của luật sư công
Trong buổi tiếp xúc cử tri được đề cập, nếu bên cạnh cán bộ Mặt trận có một luật sư công đủ năng lực phân tích hồ sơ, chỉ ra cho người dân biết quyết định thu hồi đất có căn cứ pháp lý hay không, và hướng dẫn họ khiếu nại đúng trình tự, thì kết quả của buổi tiếp xúc sẽ hoàn toàn khác. Người dân sẽ ra về với một phương án pháp lý rõ ràng và khả thi, thay vì chỉ mang theo hy vọng mơ hồ.
Luật sư công cho Mặt trận Tổ quốc không chỉ là vấn đề tổ chức bộ máy, mà còn là câu chuyện về việc người dân cần được bảo vệ một cách thực sự và hiệu quả. Việc thiếu vắng sự hỗ trợ pháp lý kịp thời tại các cơ sở tiếp xúc cử tri tiếp tục là một thách thức lớn, đòi hỏi sự quan tâm và hành động cụ thể từ các cấp có thẩm quyền để đảm bảo công bằng và minh bạch cho mọi công dân.
