Suy ngẫm về sự chín chắn và những phong bì trong cuộc sống
Tôi vốn không giỏi tính toán, đặc biệt là khi liên quan đến tiền bạc và quy đổi tiền tệ. Thông thường, trong nhóm bạn thường xuyên gặp gỡ tại quán cà phê, có một vị kỹ sư xây dựng rất tài giỏi trong việc này. Chỉ cần hỏi qua, ông ấy lẩm nhẩm một chút là có ngay đáp án. Nhưng hôm nay, khi ngồi một mình, tôi quyết định hỏi... trí tuệ nhân tạo. Và câu trả lời nhận được là: "200.000 Đô la Mỹ tương đương với 5.268.100.000,00 Đồng Việt Nam."
Điều này khiến tôi tự đặt câu hỏi: Nếu ai đó đưa cho tôi một phong bì chứa số tiền lớn như vậy, liệu tôi có nhận không?
Hành trình trưởng thành và sự chín chắn
Con người ai cũng có những khoảnh khắc, thậm chí những ngày tháng không thực sự chín chắn. Sự chín chắn thường phụ thuộc vào thời gian và trình độ. Càng trẻ tuổi, chúng ta càng thiếu sự chín chắn, và nó sẽ dần hoàn thiện theo năm tháng. Hơn nữa, sự chín chắn cũng được nuôi dưỡng qua kinh nghiệm, hiểu biết, học vấn và vị trí công việc.
Cá nhân tôi chắc chắn chưa bao giờ nhận được những phong bì có giá trị khổng lồ như thế. Nhưng nếu có cơ hội, trong vài chục năm trở lại đây, với vốn sống và nhận thức của mình, tôi tin rằng mình sẽ từ chối nếu số tiền đó không thực sự thuộc về mình. Dù có thể đó là một sự tiếc nuối, nhưng tôi hiểu rõ rằng nó liên quan đến chức vụ, vị trí hay nghề nghiệp của bản thân.
Tôi nhấn mạnh "vài chục năm trở lại đây" bởi trước đó, khi còn trẻ và bồng bột, tôi không dám chắc mình sẽ phản ứng thế nào nếu đột nhiên có người đưa tiền. Trong thực tế, chẳng có ai ngớ ngẩn đến mức tự nhiên tặng tôi một phong bì vô cớ như vậy.
Những trải nghiệm thực tế và bài học đạo đức
Dù đã có hơn bốn mươi năm làm báo, tôi chủ yếu viết về văn hóa, văn chương và các vấn đề xã hội, ít khi đụng chạm đến tiền bạc. Nhiều lúc chứng kiến đồng nghiệp vướng vào vòng lao lý, tôi vẫn tự hỏi: Nếu mình ở trong hoàn cảnh đó, liệu có giữ được sự trong sạch?
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là tôi không có khả năng lợi dụng vị thế để kiếm lợi. Với tư cách pháp nhân và các giấy tờ cần thiết, tôi có thể thực hiện, nhưng tôi đã không làm. Điều này chứng tỏ tôi đã đạt đến một mức độ chín chắn và trưởng thành nhất định, dù đôi khi trong mắt vợ, tôi vẫn bị cho là còn hơi nông nổi.
Lần nhận phong bì gần đây nhất của tôi là cách đây nửa tháng, khi tỉnh Gia Lai mời tham dự buổi gặp mặt văn nghệ sĩ và trí thức tiêu biểu. Tôi nhận được một phong bì trị giá 1.000.000 đồng, công khai cùng hàng trăm người khác, do chủ tịch tỉnh trao tặng trong hội trường. Tất nhiên, tôi phải ký nhận đầy đủ.
Điều này cho thấy, không phải ai cũng lợi dụng vị thế để trục lợi cá nhân. Tuy nhiên, khi chứng kiến những vụ án tham nhũng, như trường hợp một cựu thứ trưởng đứng trước tòa với vẻ ngoài dúm dó và thảm hại, tôi không khỏi động lòng. Nhưng khi nghe bác ấy biện minh rằng mình "chưa chín chắn", tôi lại cảm thấy bâng khuâng. Làm đến chức thứ trưởng, trải qua bao nhiêu sàng lọc, cạnh tranh và đào tạo, mà vẫn nói rằng chưa chín chắn, thật đáng suy ngẫm.
Những câu chuyện phong bì và ranh giới đạo đức
Một số người khi ra trước tòa thường khai rằng nhận tiền vì nghĩ đó là tiền cảm ơn. Tôi cũng từng nhận những phong bì như vậy, nhưng trong những hoàn cảnh rõ ràng. Ví dụ, dịp Tết vừa qua, một người bạn trên Facebook, dù chưa từng gặp mặt, đã chuyển cho tôi một khoản tiền để chúc mừng năm mới và bù đắp nhuận bút cho những bài viết mà bạn ấy đã đọc "chùa" của tôi.
Tương tự, một bà chị nhờ tôi đọc và viết lời giới thiệu cho tập thơ sắp xuất bản. Dù sách chưa ra mắt, nhưng nhân dịp Tết, chị ấy chuyển một ít tiền để cảm ơn. Tôi rất ngại nhận vì quý mến chị, nhưng chị đã khéo léo nhờ tôi chuyển tiếp số tiền đó làm quà Tết cho một trại tâm thần và một mái ấm trẻ mồ côi, đồng thời "kẹp" một phần nhỏ cho riêng tôi.
Khi còn là ủy viên ban chấp hành Hội Nhà Văn Việt Nam, có một vị tiến sĩ tặng tôi tập thơ kèm theo phong bì. Tôi đã trả lại phong bì và giải thích rằng, đúng ra tôi phải mua thơ của bác hoặc tặng lại một món quà ý nhị. Nhận phong bì trong trường hợp này là không phù hợp.
Bài học từ những vụ án tham nhũng
Câu chuyện về cựu bộ trưởng nhận 200.000 USD và nói lời cảm ơn nhẹ nhàng, dù biết rõ lý do nhận tiền, cho thấy sự thiếu chín chắn đáng kinh ngạc. Nhưng có người còn táo bạo hơn, như cựu thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan, người đã bày mưu ép doanh nghiệp để nhận hối lộ 5,7 tỷ đồng. Ở đây, sự chín chắn không còn là vấn đề, mà đã biến thành một thỏa thuận ngầm, như việc nhận lương hàng tháng.
Vì vậy, tốt nhất, những ai có chút chức vụ và quyền lực nên cố gắng để khi ra tòa, không phải viện dẫn lý do "chưa chín chắn". Không nên chỉ xin lỗi Đảng và nhân dân, rồi đem ra những lý do như sức khỏe yếu, bằng khen, hoàn cảnh gia đình khó khăn để biện minh. Thậm chí, có người còn đọc thơ Nguyễn Du trước tòa: "Trót đà gây việc chông gai / Còn nhờ lượng bể thương bài nào chăng", như một cách trốn tránh trách nhiệm.
Bài viết này thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả, nhằm chia sẻ những suy ngẫm về đạo đức và sự chín chắn trong xã hội hiện đại.
