Theo dữ liệu từ Văn phòng Nội các Nhật Bản do OECD dẫn lại, ước tính có khoảng 1,5 triệu người thuộc mọi lứa tuổi tại Nhật Bản đang sống trong tình trạng Hikikomori – tự cô lập xã hội kéo dài trung bình 10 năm. Khoảng 60% trường hợp là nam giới, và 2% thanh niên trong độ tuổi 15-39 từng rơi vào tình trạng này.
Hikikomori không phải là hướng nội
Hikikomori là thuật ngữ xuất hiện tại Nhật Bản, chỉ những người tự rút lui khỏi đời sống xã hội trong thời gian dài. Theo OECD, tình trạng này được định nghĩa là tự cô lập ít nhất 6 tháng, dành phần lớn thời gian ở nhà và gần như không tham gia học tập, lao động hay hoạt động xã hội. Nhiều người nhầm lẫn Hikikomori với tính cách hướng nội, nhưng hai khái niệm này khác nhau hoàn toàn. Người hướng nội vẫn có khả năng học tập, làm việc và duy trì mối quan hệ, trong khi người mắc Hikikomori mất kết nối với cuộc sống bên ngoài và gặp khó khăn khi quay lại nhịp sống bình thường.
Nguyên nhân và yếu tố công nghệ
Hikikomori là kết quả của nhiều áp lực trong xã hội hiện đại. Theo OECD, những người mắc thường chịu tác động từ áp lực học tập, thất nghiệp, khó tìm việc ổn định, sang chấn tâm lý, bắt nạt học đường hoặc nơi làm việc, xung đột gia đình và các rối loạn sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm. Nhiều trường hợp mất hơn 4 năm mới tìm đến sự trợ giúp chuyên gia, khiến quá trình phục hồi khó khăn hơn. Sự phát triển của công nghệ cũng tạo điều kiện cho việc 'biến mất' khỏi đời sống trở nên dễ dàng hơn. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người trẻ có thể làm mọi việc tại nhà mà không cần ra đường. Mạng xã hội góp phần tạo áp lực vô hình khi họ liên tục thấy hình ảnh hoàn hảo của người khác, dẫn đến tự ti và rút lui. Thanh Tâm (24 tuổi, Hà Nội) từng trải qua giai đoạn như vậy sau khi liên tiếp bị từ chối việc làm. Cô chia sẻ: 'Mình cảm giác ai cũng đang tiến lên phía trước, còn mình thì đứng yên. Càng nghĩ như vậy, mình càng không muốn gặp ai.'
Quy mô và thực trạng
Theo OECD, khoảng 1/4 thanh niên thuộc nhóm không học tập, không làm việc và không tham gia đào tạo (NEET) tại Nhật Bản có biểu hiện Hikikomori. Chuyên gia nhấn mạnh đây không phải sự lười biếng mà đằng sau là những tổn thương kéo dài hoặc cảm giác thất bại. Điều họ cần là sự thấu hiểu và đồng hành hơn là trách móc.
Con đường tái hòa nhập
Sau gần một năm thu mình, Thanh Tâm nhận ra bản thân phải thay đổi. Bước ngoặt đến từ một người bạn thân kiên trì hỏi thăm, lắng nghe mà không ép buộc. Cô bắt đầu bằng những bước nhỏ: đi bộ quanh nhà 10 phút, gặp bạn bè, rồi đủ tự tin đi phỏng vấn xin việc. Các chuyên gia nhấn mạnh quá trình tái hòa nhập diễn ra rất chậm và cần sự đồng hành từ gia đình, bạn bè. Thúc ép ngay lập tức có thể khiến họ thêm căng thẳng và tiếp tục thu mình. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe tổng thể. Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, tiếp cận dịch vụ hỗ trợ và xây dựng môi trường sống không kỳ thị có thể giúp nhiều người vượt qua khó khăn trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.
