Nắng nóng cực đoan đang trở thành 'sát thủ thầm lặng' tại nhiều quốc gia châu Á, khiến hàng chục người thiệt mạng và đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, an ninh lương thực và nền kinh tế. Từ Nam Á đến Đông Á, các đợt nắng nóng kéo dài và thời tiết khắc nghiệt đang gia tăng, làm dấy lên lo ngại về tác động của biến đổi khí hậu.
Nắng nóng bao trùm nhiều quốc gia
Ngày 24/5, giới chức Ấn Độ cho biết ít nhất 16 người đã tử vong vì sốc nhiệt tại miền Nam nước này kể từ đầu mùa hè. Nhiệt độ tại nhiều thành phố của quốc gia 1,4 tỷ dân liên tục vượt ngưỡng 45 độ C. Chính quyền địa phương phải phát cảnh báo khẩn, khuyến cáo người già, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai hạn chế ra đường giữa ban ngày để tránh nguy cơ mất nước, suy đa tạng và tử vong.
Không chỉ Ấn Độ, Pakistan cũng ghi nhận nhiệt độ vượt 46 độ C tại nhiều thành phố, khiến hàng chục người thiệt mạng. Mariam Zachariah, nhà nghiên cứu tại Đại học Imperial College London, nhận định: 'Điều từng là nắng nóng hiếm gặp ở Nam Á giờ đây đã trở thành thực tế thường xuyên'.
Tại Đông Nam Á, Malaysia chứng kiến nhiệt độ trung bình hàng ngày tăng khoảng 0,19 độ C mỗi thập kỷ, đặc biệt nhiệt độ ban đêm tăng nhanh hơn ban ngày. Quá trình đô thị hóa nhanh, bê tông hóa và suy giảm không gian xanh đang làm trầm trọng thêm hiệu ứng 'đảo nhiệt đô thị' tại Kuala Lumpur, Penang và Johor Bahru. Người dân không chỉ đối mặt với những ngày nắng nóng kéo dài mà còn chịu những đêm oi bức, gần như không có thời gian hồi phục.
Trong khi đó, cơ quan Khí tượng Hàn Quốc (KMA) dự báo mùa hè năm nay sẽ nóng và ẩm hơn bình thường, với các đợt nắng nóng kiểu 'phòng xông hơi' cùng mưa lớn cực đoan. Ngay từ tháng 4, nhiều khu vực tại Hàn Quốc đã ghi nhận nhiệt độ vượt 30 độ C. Riêng Seoul có 5 ngày nắng nóng bất thường chỉ trong ba tuần đầu tháng 5, vượt tổng số ngày nắng nóng của cùng kỳ năm ngoái.
Giới chuyên gia cho rằng nhiệt độ mặt biển tăng cao tại Bắc Thái Bình Dương, Bắc Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương đang làm gia tăng lượng hơi nước và đẩy các khối khí nóng tràn vào khu vực Đông Á, khiến thời tiết ngày càng cực đoan. Các đợt nắng nóng không còn là hiện tượng bất thường ngắn hạn mà đang trở thành trạng thái khí hậu mới của khu vực đông dân nhất thế giới.
'Sát thủ thầm lặng' sẽ còn nguy hiểm hơn
Các chuyên gia khí hậu cảnh báo những gì châu Á đang trải qua mới chỉ là khởi đầu. Khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, các đợt nắng nóng tại khu vực sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và nguy hiểm hơn trong tương lai. Theo nghiên cứu của World Weather Attribution, biến đổi khí hậu do con người gây ra đã khiến khả năng xuất hiện đợt nắng nóng cực đoan tại Nam Á tăng gấp ba lần so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng thêm 1,3 độ C, các hiện tượng tương tự sẽ xảy ra nhiều gấp đôi và nóng hơn khoảng 1,2 độ C.
Điều khiến giới khoa học lo ngại không chỉ là mức nhiệt cao, mà còn là kiểu 'nắng nóng ẩm' ngày càng phổ biến ở châu Á. Độ ẩm tăng cao khiến cơ thể khó tự làm mát qua mồ hôi, làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt, suy đa tạng và tử vong, ngay cả khi nhiệt độ chưa chạm các ngưỡng kỷ lục.
Tại Malaysia, giới khí tượng dự báo nhiệt độ trung bình hàng ngày có thể tăng thêm khoảng 0,53 độ C vào năm 2035 so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020. Các chuyên gia cho rằng nước này sẽ phải đối mặt với những đợt nắng nóng kéo dài hơn, trong khi nhiệt độ ban đêm tiếp tục tăng nhanh, khiến người dân gần như không có thời gian hồi phục sau cái nóng ban ngày.
Hàn Quốc - quốc gia vốn có khí hậu ôn đới - cũng được cảnh báo sẽ trải qua mùa hè mang đặc trưng cận nhiệt đới giống Đông Nam Á. Cơ quan Khí tượng Hàn Quốc cho biết nước này đang chuẩn bị triển khai các hệ thống cảnh báo mới, bao gồm cảnh báo 'đêm nhiệt đới' và cảnh báo nắng nóng nghiêm trọng.
Tại Nam Á, các nhà khoa học cho rằng hàng trăm triệu người sẽ phải sống dưới nền nhiệt cực đoan trong thời gian dài hơn mỗi năm. Những nhóm dễ tổn thương nhất vẫn là lao động ngoài trời, người nghèo đô thị, người già và trẻ em - những đối tượng ít có khả năng tiếp cận điều hòa, nước sạch hay các không gian tránh nóng an toàn.
Các chuyên gia cảnh báo nếu các quốc gia châu Á không sớm thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện khả năng chống chịu của đô thị, nắng nóng cực đoan sẽ dần trở thành trạng thái 'bình thường mới' - và cái giá phải trả sẽ không chỉ là những con số nhiệt độ kỷ lục.
