Một video tuyên truyền phòng chống cờ bạc trực tuyến của Công an phường Dương Nội (Hà Nội) bất ngờ trở thành hiện tượng mạng xã hội, thu hút gần 10 triệu lượt xem trên fanpage Bộ Công an tính đến ngày 3/6. Với giai điệu hát xẩm bắt tai, ca từ hài hước và cách chơi chữ đậm chất mạng xã hội, đoạn clip nhanh chóng lan truyền rộng rãi, nhận về hàng nghìn bình luận thích thú từ cộng đồng mạng.
Nội dung video xoay quanh lời thoại: "Hôm nay thấy mệt rã rời/ Ghi ngay con số đổi đời được không/ Từ 99 đến 00/ Số nào cũng được, cứ chơi là lên phường..." Nếu chỉ nghe thoáng qua, nhiều người có thể nghĩ đây là một đoạn hát vui trên TikTok, nhưng thực chất đây là sản phẩm tuyên truyền của lực lượng công an. Không ít người thừa nhận họ bấm xem vì tò mò, nhưng ở lại đến cuối vì thấy nội dung vừa gần gũi, vừa dễ nhớ theo cách khác hẳn những hình thức tuyên truyền quen thuộc trước đây.
Dễ nhớ, dễ tiếp nhận
Phương Linh (sinh năm 2002, TP.HCM) chia sẻ với Tri Thức - Znews rằng khi vô tình lướt thấy video tuyên truyền của Công an phường Dương Nội được đăng trên fanpage Facebook của Bộ Công an, cô phải bấm vào trang chủ để xem có phải page "giả mạo" hay không bởi video đậm tính giải trí, bắt trend. "Dù hài hước, video vẫn truyền tải được các thông tin cần thiết, đầy đủ. Xem xong, tôi phải thốt lên rằng các chiến sĩ công an thật đa tài", Linh nói. Theo cô, việc lồng ghép nội dung tuyên truyền vào bài nhạc vừa vui, dễ nhớ mà vẫn có chuẩn mực riêng là yếu tố giúp video tiếp cận được nhiều lứa tuổi, nhất là các bạn trẻ.
Nông Thị Duyên (sinh năm 2002, Thái Nguyên) cũng để lại bình luận khen ngợi dưới video, ấn tượng với sự đầu tư về âm thanh, hình ảnh cũng như ca từ của ê-kíp sản xuất. "So với các video tuyên truyền chính thống thường thấy thì lời thoại này dí dỏm, dễ nhớ hơn nhiều", cô nhận xét. Nguyễn Hằng (sinh năm 1989, Hà Nội) đánh giá cao chất lượng âm thanh, ánh sáng và lời nhạc bắt tai. "Trước đây các video tuyên truyền hiếm khi xuất hiện trên bảng tin mạng xã hội của tôi. Song với video của Công an phường Dương Nội và công an một số xã phường khác, tôi xem được từ nhiều nguồn chia sẻ, đủ thấy sức lan tỏa của chúng", cô nói.
Không chỉ video của Công an phường Dương Nội, thời gian gần đây, nhiều đơn vị như Công an xã A Lưới (TP Huế) với các video kêu gọi tuân thủ luật giao thông, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Lào Cai tuyên truyền chống ma túy cũng được nhiều người dùng mạng thích thú chia sẻ. Lời thoại dí dỏm, góc quay đầu tư và diễn xuất tự nhiên của các "diễn viên áo xanh" giúp các thông tin tuyên truyền trở nên dễ tiếp cận hơn với nhiều đối tượng khán giả.
Ví dụ thành công
Theo chuyên gia truyền thông Phùng Thái Học - người sáng lập công ty cung cấp dịch vụ truyền thông và tiếp thị WOWAgency - sự lan truyền mạnh mẽ của những video tuyên truyền gần đây cho thấy các đơn vị đã bắt đầu đặt người xem làm trung tâm bên cạnh thông điệp. Ông Học chỉ ra trong cách tuyên truyền pháp luật truyền thống, phần lớn sản phẩm trước đây được xây dựng theo logic "có thông tin quan trọng thì truyền tải đúng đủ cho người dân". Trong cách tiếp cận này, người dân là đối tượng tiếp nhận bị động. Cách này vẫn hiệu quả với biển bảng áp phích tuyên truyền, vì người dân vẫn phải nhìn trên đường. Nhưng trên môi trường mạng xã hội, nơi người dùng có toàn quyền lướt qua bất kỳ nội dung nào trong vòng 2-3 giây, cách tiếp cận cũ khó phát huy hiệu quả.
"Các clip mới đây thì khác, người dân là trung tâm. Độc giả đã chủ động xem những nội dung tuyên truyền vì nó giải trí và thú vị", ông Học nhận xét. Một yếu tố nữa không thể bỏ qua là tính thực chất của nội dung. Các clip này không chỉ là vui cho có, chúng cung cấp thông tin có giá trị thực tế để người dân biết được hành vi nào vi phạm, mức phạt cụ thể là bao nhiêu. Khán giả không chỉ giải trí, họ học được điều có ích và tích cực, đó là lý do họ sẵn sàng chia sẻ.
Từ hiệu ứng tích cực của video tuyên truyền do các chiến sĩ cảnh sát, công an sản xuất, ông Học cho rằng có 4 bài học đáng để các đơn vị làm truyền thông cộng đồng tham khảo:
- Bài học thứ nhất: Truyền thông cộng đồng cần được nhìn nhận như một nội dung, có đối tượng, có thông điệp và cần cách truyền tải sáng tạo. Đây là sự thay đổi tư duy quan trọng nhất. Khi có tư duy đó, người làm không chỉ tập trung vào việc "đã làm hay chưa", mà phải quan tâm đến việc "có ai xem không, có hiệu quả không". Cách tư duy mới là cách tạo ra giá trị thực sự cho người dân.
- Bài học thứ hai: Tôn trọng đặc thù của từng nền tảng. Video trên Facebook, TikTok, YouTube có "ngữ pháp" riêng. Trên TikTok, 3 giây đầu quyết định 80% tỷ lệ xem tiếp. Một sản phẩm truyền thông tốt là sản phẩm được thiết kế phù hợp với luật chơi của nền tảng mà nó được phân phối, chứ không phải sản phẩm tốt theo chuẩn nội bộ rồi đem đăng lên một nơi nào đó.
- Bài học thứ ba: Đầu tư vào nhân vật, không chỉ vào kịch bản. Sự thành công của clip Thiếu tá Đặng Quốc Hùng (cán bộ Công an phường Dương Nội) cho thấy: cùng một kịch bản, nếu nhân vật không có duyên, video sẽ không lên được. Truyền thông cộng đồng trong tương lai cần đầu tư phát hiện và đào tạo những cán bộ có khả năng xuất hiện trước ống kính một cách tự nhiên, có khả năng kết nối cảm xúc với người xem. Đây không phải kỹ năng tự nhiên có, đây là kỹ năng cần được rèn luyện một cách bài bản.
- Bài học thứ tư: Cho phép sai và cho phép thử. Các sản phẩm sáng tạo bao giờ cũng đi kèm với rủi ro. Có clip thành công, có clip không. Nếu môi trường tổ chức yêu cầu mọi sản phẩm phải "hoàn hảo từ đầu", người làm nội dung sẽ chọn cách an toàn nhất, tức là quay lại với những format truyền thống đã được kiểm chứng nhưng không hiệu quả. Để có những video như của Công an phường Dương Nội tiếp theo, cần có không gian cho sự thử nghiệm, và một mức độ chấp nhận hợp lý với những sản phẩm chưa đạt kỳ vọng.
Tuy nhiên, các đơn vị triển khai cần vạch rõ những giới hạn về sự sáng tạo, giải trí nhưng không phản cảm, vui vẻ nhưng không kém duyên, để duy trì sự tôn nghiêm của pháp luật và không ảnh hưởng tới thuần phong mỹ tục. "Một điểm nữa tôi muốn nhấn mạnh là hiện tượng này không nên chỉ dừng ở mức 'một vài clip viral'. Nếu nhìn xa hơn, đây có thể là khởi đầu cho một cách làm truyền thông cộng đồng mới ở Việt Nam, nơi các tổ chức/đơn vị không còn truyền thông một chiều, mà thực sự đối thoại với người dân bằng ngôn ngữ của họ, trên nền tảng của họ. Và đó là một sự dịch chuyển đáng để kỳ vọng", ông Học nhận định.
