Cục Thống kê vừa công bố báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074, cho thấy cả nước hiện có khoảng 415.200 nam giới trong độ tuổi 20-39 không có đối ứng về số lượng nữ giới cùng nhóm tuổi. Con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới, có thời điểm lên tới hơn 1,3 triệu người, phản ánh những hệ lụy kéo dài từ tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Nguyên nhân từ mất cân bằng giới tính khi sinh
Theo Cục Thống kê, nguyên nhân sâu xa của thực trạng trên là mất cân bằng giới tính khi sinh. Trong khi tỷ số giới tính khi sinh tự nhiên dao động khoảng 105-106 bé trai trên 100 bé gái, thì tại Việt Nam nhiều năm qua con số này luôn cao hơn đáng kể. Hiện tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức khoảng 111,4 bé trai trên 100 bé gái.
Các chuyên gia cho rằng tình trạng này xuất phát từ tâm lý ưa thích con trai, áp lực nối dõi, cùng với việc lạm dụng các kỹ thuật chẩn đoán giới tính thai nhi. Mỗi năm, số lượng bé trai sinh ra vượt quá mức tự nhiên tiếp tục tích lũy, khiến sự chênh lệch ngày càng rõ nét khi những thế hệ này bước vào tuổi trưởng thành.
Dự báo số nam giới dư thừa tăng mạnh
Theo kịch bản mức sinh trung bình, đến năm 2029, cứ 100 nam giới trong độ tuổi kết hôn sẽ có hơn 3 người không thể tìm được bạn đời do thiếu phụ nữ cùng nhóm tuổi. Đến 2034, số nam giới dư thừa dự kiến tăng lên khoảng 711.700 người, tương đương gần 5% nam giới từ 20-39 tuổi.
Đáng chú ý, tình trạng này được dự báo đạt đỉnh vào khoảng năm 2049, khi Việt Nam sẽ thiếu khoảng 1,3 triệu phụ nữ trong độ tuổi kết hôn. Khi đó, khoảng 8,7% nam giới trong nhóm tuổi 20-39 có nguy cơ không tìm được bạn đời chỉ vì chênh lệch về cơ cấu dân số. Sau giai đoạn này, khoảng cách được dự báo sẽ thu hẹp dần nếu tỷ số giới tính khi sinh quay trở lại mức cân bằng sinh học. Tuy nhiên, đến năm 2074, Việt Nam vẫn còn dư khoảng 829.000 nam giới trong độ tuổi kết hôn.
Hệ lụy xã hội nghiêm trọng
Theo các chuyên gia dân số, việc dư thừa số lượng lớn nam giới không chỉ khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc lập gia đình mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy xã hội. Khi nhu cầu kết hôn vượt quá số lượng phụ nữ trong cùng độ tuổi, nguy cơ cạnh tranh hôn nhân sẽ gia tăng, đặc biệt tại các khu vực nông thôn hoặc vùng có điều kiện kinh tế khó khăn.
Báo cáo cũng cảnh báo tình trạng này có thể làm gia tăng các nguy cơ như mua bán phụ nữ, bóc lột tình dục, bạo lực trên cơ sở giới, hôn nhân có yếu tố nước ngoài không lành mạnh và nhiều vấn đề xã hội khác. Các chuyên gia nhấn mạnh, đây không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân mà còn ảnh hưởng đến cơ cấu dân số, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đất nước trong nhiều thập kỷ tới.
Giải pháp từ Chính phủ và thay đổi nhận thức
Trước thực trạng trên, Chính phủ đã tăng cường các biện pháp nhằm hạn chế lựa chọn giới tính thai nhi. Theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, nhiều hành vi liên quan đến việc tiết lộ giới tính thai nhi, lựa chọn giới tính khi sinh hoặc phá thai vì lý do giới tính đã bị nâng mức xử phạt.
Giới chuyên môn cho rằng cùng với chế tài mạnh hơn, việc thay đổi nhận thức xã hội về bình đẳng giới, xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ và nâng cao vai trò của phụ nữ mới là giải pháp căn cơ để đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng, qua đó giảm bớt những hệ lụy dân số trong tương lai.
